Ik zoek een...

Actueel - Nieuws

Column: Angstreductie in oorlogsgebied

di 26 mei 2020 - Guido van de Wiel

In februari 2020 werd er een video van het Syrische meisje Salwa met haar vader Abdullah Mohammad massaal gedeeld op de social media. In de video zie je hoe dit driejarige meisje en haar vader om elke bom die ze in de verte horen vallen beginnen te schaterlachen.

Het is een scène die nog het meest doet denken aan de film La Vita è bella, waar een vader een kind door een hele oorlog weet te loodsen en het kind daarbij structureel een andere framing weet te geven. Zowel Robert Benigni in de film als Abdullah Mohammad maken voor de ogen van hun kinderen van alles een spel en een leuk avontuur.

De Jungiaanse psycholoog Jordan Peterson leert ons hoe belangrijk spel, creatieve exploratie en imitatie zijn in het opbouwen van ons gedragsrepertoire en onze copingmechanismes. Het zijn manieren waarop we leren om te gaan met de wereld om ons heen. Deze concrete ervaringen gaan we – bewust of onbewust – inpassen in mythologische oerverhalen. Deze mythologische verhalen helpen op hun beurt weer om elke unieke ervaring die we opdoen te duiden. De concrete ervaringen wijzen de weg naar betekenisgeving én tegelijkertijd is deze weg zelf weer wijzer dan de wegwijzer.

Veel mythologische verhalen gaan over de vraag hoe om te gaan met weerstand en schijnbaar onmogelijke obstakels. Over hoe je angsten (vijanden, draken) kunt overwinnen en welke offers je daar soms voor moet brengen. Tegelijkertijd blijkt in veel narratieven dat je sterkste tegenstanders je belangrijkste leerschool vormen. Zo is een belangrijke bijvangst van je sterkste tegenstanders dat zij bij uitstek degenen zijn die jou sterker, slimmer en wijzer maken. Net zoals spierkracht binnen een paar weken verdwijnt als je de spieren niet gebruikt, ontwikkel je ook geen innerlijke kracht als je er niet bewust krachten van buitenaf op loslaat. Maar die tegenkrachten moeten niet te groot, te veel, te overweldigend zijn. Elke stap moet wel te overbruggen zijn. Liever een lange trap dan een steile wand. Lukt het om de treden één voor één te beklimmen dan kom je op een gegeven moment oog in oog met de poortwachter te staan. Geconfronteerd met deze poortwachter, blijkt diegene nooit alleen maar een figuur te zijn die jou op de drempel tegenhoudt, maar blijkt hij jou juist ook de hand te reiken. Het kleine poortje (het zogenaamde ‘oog van de naald’ in de Bijbel) laat mensen met te veel bagage niet door. Zo’n klein poortje kan als tegenkracht gezien worden, maar ook als hulp om je bagage achter je te laten, zodat je daarna zonder ballast de poort kunt passeren. Vecht je tegen je omstandigheden of leer je, desnoods naakt als Franciscus van Assisi, te gaan staan voor je waarden? Vader Mohammad kiest ervoor om het geluid van de bommen niet te ontkennen, maar om dit monster – samen met zijn dochter – op een aanstekelijke manier en vol overgave recht in de bek te kijken en dit op zo’n manier te blijven framen dat ze erom kunnen blijven lachen.

In een interview met de BBC zegt Abdullah Mohammad dat het belangrijkste is wat hen als ouders te doen staat is: zichzelf niet door angst te laten leiden in het bijzijn van hun dochter. Alleen door zichzelf aan de greep van zijn eigen angst te ontworstelen, kan hij voorkomen dat de angst bij zijn dochtertje te erg gaat opspelen. Hoe meer angst opspeelt, des te meer er gelachen en gespeeld moet worden om de angst te neutraliseren. Zo is het devies om zo speels mogelijk alle gebeurtenissen te blijven duiden voor hun dochtertje. Want als Salwa zou zien dat haar ouders zelf ook doodsbang zijn, wordt zij als kind zeker door angst getroffen. En ook angst verloopt via imitatie. Sterker nog, de vroegste jeugdherinneringen van mensen zijn meestal gekoppeld aan het beeld van (één van hun) ouders die ze in grote angst zagen. Als een kind dat gewaarwordt, staan in één keer alle zintuigen op scherp. Als degene die jou opvoedt in paniek raakt, staat immers je hele wereld op het punt onder je vandaan weg te vallen. Als je vader of moeder niet meer weet wat ze moeten doen, wie dan wel?!

Of Abdullah Mohammad door een bom getroffen wordt heeft hij niet in de hand; maar of zijn dochter door angst getroffen wordt, heeft hij, voor een deel, wel in de hand. Door haar op filmpjes vuurwerk te tonen laat hij haar zien dat harde geluiden en angst niet per se gekoppeld hoeven te zijn. Door samen om elke vallende bom te lachen, voorkomt hij dat de oorlog onnodig diep in het hele systeem van het meisje ingrijpt. "Lachen, zelfs al is het uit angst, haalt de negativiteit weg," zo zegt hij in een ander interview. 

Het verhaal van Abdullah en Salwa is een heftig voorbeeld waaruit blijkt dat je soms de context of omstandigheden helemaal niet kunt controleren, maar je reactie op je omgeving nog steeds wel. Maximaal regie krijgen over jouw leven betekent niet dat je vrede in de wereld weet af te dwingen en bombardementen kunt laten stoppen. Maar het gaat er wel over dat jij invloed hebt op de wijze waarop jij op die bommen reageert.

En het bijzondere van het verhaal is dat dit gezin zich – juist doordat ze zijn blijven lachen – een weg heeft weten te banen uit de oorlog. Want Turkije heeft het gezin – na het zien van de video – opgespoord en heeft ze inmiddels als oorlogsvluchtelingen in hun land opgenomen.

Voor de eerste keer kan Salwa daar vrijuit lachen om andere dingen dan bommen.
Voor de eerste keer vormt haar gelach geen hard gelag.


Guido van de Wiel (Wheel Productions) is organisatiepsycholoog, ghostwriter en schrijfcoach. Hij schreef boeken zoals Durf het verschil te maken, Organiseren met toekomst en Innoveerkracht. Guido is onder andere verbonden aan de Veranderbrigade en is executive coach bij meerdere business schools. www.wheelproductions.nl

 



Geef hieronder uw reactie op dit nieuwsitem

Leave this one empty:
Naam:
Don't fill in data here:
Reactie:
Don't put anythin in here:
Nog geen reacties geplaatst