Ik zoek een...

Actueel - Nieuws

Artikel: Coachen met bijen

ma 22 jun 2020 - Ramon Hagedoorn

Coaching helpt mensen, teams of organisaties vooruit door effectief gedrag te ontwikkelen. Zelf heb ik de afgelopen jaren tienduizenden coaches gehad: mijn bijen. Vanaf mijn start als imker in de jaren negentig van de vorige eeuw ben ik gefascineerd door hun slimme samenwerking. Vooral toen ik ging werken voor een ministerie dacht ik vaak: mijn bijen doen dat veel slimmer! Ze vergaderen niet, maken geen beleidsplannen en evalueren hun werk nooit. Toch zijn ze heel effectief met zijn allen, met de bestuiving als belangrijke opbrengst.

Bij bijen denken de meeste mensen aan honingbijen. Die werken samen in volken van gemakkelijk 40.000 individuen. Een koningin per volk is als moeder van alle bijen vooral druk met eieren leggen. Er zijn een paar honderd mannen, de darren. Die doen meestal niets, de bevruchting van een koningin is hun enige taak. Het dagelijkse werk wordt gedaan door de dames, de werksters. Elke werkster doorloopt dezelfde carrière. Ze begint met schoonmaakwerk. Na een paar dagen gaat ze zorgen voor de larven. Een dag of tien oud kan ze wasraten bouwen, weer iets later gaat ze helpen om nectar en stuifmeel op de juiste plek op te slaan. Halverwege haar leven komt ze pas buiten en verkent de omgeving. De laatste weken van haar zes weken lange leven oogst ze nectar en stuifmeel, maar ze kan ook alle andere activiteiten inzetten. Een sterk volk bestaat uit een mooie mix van jong en oud. Zelfsturing staat hoog in het vaandel, iedere bij bepaalt zelf wat ze op een bepaald moment gaat doen.

Honingbijen werken in het groot, maar eigenlijk zijn ze een uitzondering in de bijenwereld. Wereldwijd zijn er meer dan 20.000 soorten bijen, de meeste zijn solitaire bijen. Die werken in hun eentje; dat werkt prima en er komt geen imker aan te pas. Solitaire bijen blijken betere bestuivers dan individuele honingbijen. Ze kunnen per minuut meer bloemen bezoeken, bestuiven die effectiever en werken ook nog eens langer door. Waarom zou je dan in het groot gaan werken? Omdat sommige planten zo massaal bloeien, dat solitaire bijen de bestuivingsklus niet kunnen klaren. Honingbijen wel, door samen te werken in volken. Maar met wereldwijd slechts zeven soorten honingbijen zijn ze eigenlijk de uitzondering in de bijenwereld.

Houd het klein
In het klein werk je vaak effectiever dan in het groot, kunnen we concluderen als we naar bijen kijken. Voor mensen is dit een belangrijke conclusie, want eigenlijk zijn we helemaal niet gewend om in het groot te werken. Wij zijn gewend om in kleine verbanden, als jager-verzamelaars, alles zelf te regelen. Maar plotseling en vooral de laatste honderd jaar, zijn we in het groot gaan werken. Op alle terreinen die je maar bedenken kunt: onderwijs, huisvesting, vervoer, zorg, communicatie, voedselvoorziening, beveiliging en nog veel meer. Mijn bijen zouden bezorgd en verbaasd zijn: als wij slecht op één terrein - de bestuiving - in het groot werken, waarom doen jullie het dan op zoveel terreinen? Ik zie ons verslaafd raken aan grootschalig samenwerken. En we raken verstrikt in al die grootschaligheid. Op elementaire vragen die mijn bijen makkelijk beantwoorden, blijven wij vaak het antwoord schuldig: Wie ben ik eigenlijk? Wat doe ik hier? En waar draag ik aan bij? Mijn bijen als coach zeggen eigenlijk: als iets kleinschalig kan, doe dat dan vooral. Ga pas grootschalig samenwerken als het niet anders kan.

Duidelijk doel
Maar nu we zo massaal in het groot werken, kunnen we ook kijken hoe honingbijen dat doen. Dat begint met hun bestaansreden, het doel van de samenwerking. Welke bestuiving moet er plaatsvinden door de samenwerking, wat gaat er fout als de samenwerking stopt? Een vraag die bijen zo beantwoorden, maar wij niet. We hebben heidagen nodig om erachter te komen wat de missie is en blijven het vaak oneens. Of het samenwerkingsdoel verandert steeds, door een nieuw bestuur dat een nieuwe koers vaart. Eigenlijk moeten wij er voortdurend aan werken om het samenwerkingsdoel tussen de oren van betrokkenen te krijgen. Extra uitdagend: de meeste doelen komen niet voort uit één organisatie, maar vergen samenwerking door een veelheid aan betrokkenen.

Binding aan doel
Nog lastiger is het om al die betrokkenen blijvend aan het samenwerkingsdoel te binden. Bij bijen is dat simpel geregeld, die ene koningin zorgt daarvoor. Niet omdat ze overal bovenop zit en bevelen uitdeelt, maar simpelweg omdat ze de moeder is van alle bijen. Die zijn automatisch gebonden aan het volk, ze kunnen niet iets voor zichzelf gaan doen. Hoe anders is dat bij ons! Wij hebben voortdurend mogelijkheden om te twijfelen aan de samenwerking, even niet mee te doen of om er helemaal uit te stappen. Wij zullen voortdurend moeten werken aan die binding. Het helpt als mensen achter het doel staan. Zelfs als ze elkaar niet zo mogen, kunnen ze samenwerken. Als mensen elkaar wel mogen, helpt dat ook. En het helpt als het eigenbelang van het individu gediend wordt, bijvoorbeeld door salaris of aanzien.

Omgeving verkennen
Dan een les van mijn bijen die we wel zo over kunnen nemen: verken voortdurend je omgeving; binnenshuis en buitenshuis. Bijen besteden een flink deel van hun tijd aan ogenschijnlijk zomaar rondlopen in het volk of rondvliegen in de omgeving. Dat lijkt misschien zonde van hun tijd. Maar door zich als toerist te gedragen, zien ze wat er in de omgeving verandert en wat collega’s al aan het doen zijn. Die kennis is nodig om te bepalen wat ze zelf gaan doen, bijvoorbeeld schoonmaken of wasraten bouwen. Veranderen de omstandigheden, dan passen ze onmiddellijk hun handelen aan.
Als wij een nieuwe baan hebben, gaan we meestal eerst verkennen. En meestal stoppen we daar al vrij snel mee. Dat is jammer; voortdurend blijven verkennen is noodzakelijk om effectief te kunnen werken.

En de imker?
Bijen zijn er al miljoenen jaren, al lang voordat er mensen waren. Wat voegt een imker dan toe? Meestal niet heel veel, als ik eerlijk ben. De bijen doen het werk, net als een miljoen jaar geleden. Maar gerichte actie van de imker kan op bepaalde momenten wel het verschil maken. Je kunt de omgeving verrijken, bijvoorbeeld door krokussen neer te zetten als voedselbron in het vroege voorjaar. Een hongerend volk kun je een raat honing van een ander volk geven en ze kunnen weer verder. Twee volken die zo zwak zijn dat ze de winter niet zullen overleven, kun je samenvoegen. Daar is een truc voor die ook voor mensen werkt: een velletje krantenpapier. Twee bijenkasten die je samenvoegt, zet je eigenlijk gewoon op elkaar. Maar wel met een velletje krantenpapier ertussen. Zonder krant zouden ze elkaar meteen te lijf gaan. Nu beginnen ze van twee kanten aan de krant te knagen. Na een dag zijn ze er doorheen, hebben ze aan dezelfde klus gewerkt en accepteren elkaar wel. Ik gebruik de parallel voor fusies: verzin een gezamenlijke activiteit voordat je echt gaat samenwerken. Het maakt niet uit wat, een sporttoernooi, een vrijwilligersactie of een gezamenlijke open dag. Je leert elkaar kennen en meestal ook waarderen. Door die prille binding ga je eerder samen aan de slag!


Ramon Hagedoorn is imker en bestuurskundige en schreef het boek Het Bijeffect: Leren samenwerken van bijen. www.bijeffect.nl



Geef hieronder uw reactie op dit nieuwsitem

Leave this one empty:
Naam:
Don't fill in data here:
Reactie:
Don't put anythin in here:
Nog geen reacties geplaatst