Ik zoek een...

Actueel - Nieuws

Column: Zoom-tuiglijk waarnemen

di 22 jun 2021 - Guido van de Wiel

In de ogen van de ander ontmoet je jezelf, zo leert de filosoof Levinas ons. Sterker nog, hij zegt dat het ontwijken van de blik van de medemens het begin is van alle geweld.

Het is een uitspraak die in deze tijd van sociale media extra aandacht verdient. Het is immers zo simpel om 'keyboard commentaar' te leveren. Van cyberpesten tot flinke polariserende opmerkingen onder Facebook-posts, LinkedIn-berichten of Instagram-foto’s. Opmerkingen die mensen in het gewone leven over en weer niet zouden maken, maar die nu vaak, in de afwezigheid van de ander en dankzij aanwezige eigen emoties, in scheldkanonnades of cynische opmerkingen verschijnen.

Zelfs als het klopt wat je te melden hebt, is het nog niet altijd wijs om elk commentaar toe te voegen. Ik roep niet op tot censuur. Hooguit tot gezonde zelfcensuur. De vrijheid van meningsuiting is ook de vrijheid om die mening niet per se te delen. Maak je gebruik van de vrijheid die zich potentieel bevindt tussen elke stimulus en je response? Bijvoorbeeld door even een paar seconden de tijd te nemen en jezelf af te vragen of de wereld er een betere plek van wordt, als je gaat reageren zoals je van plan bent om te gaan reageren. Zodat je niet bij elke minder flatteuze foto van een bekende Nederlander een cynische opmerking gaat plaatsen, niet bij elk gevoelig standpunt meteen modder gaat gooien. Niet bij elke misstap van een ander diegene nog eens dieper en verder de grond in boort. We rise by lifting others.

We missen al een hele tijd menselijk contact. Ik denk dat het een belangrijke functie van waarnemen met al je zintuigen is dat er inhibitie kan optreden. Honden die elkaar bijten, stoppen met dit bijten als één hond aan de ander zijn nek laat zien. Achter het scherm ruiken we iemands angstzweet niet meer, voelen elkaars frustratie niet in het moment. Ben je in het gewone leven kwaad op een ander, dan zie je doorgaans iemands reactie. En kom je erachter dat hij of zij het zo niet bedoeld heeft. Of dat die ander vooral bang is. Een medium als Zoom verbindt niet alleen, maar het scheidt ons ook. Je kunt geen blik meer even uitwisselen, om jezelf in een split second te informeren of die ander nu wel toe is aan feedback…

De afwegingen waar ik het hier over heb, maak je als mens – met andere mensen omgeven – niet alleen op basis van visuele informatie. Je voert steeds vliegensvlugge kruispeilingen uit met meerdere van je zintuigen. Er zijn overigens onderzoeken die laten zien hoe belangrijk geur eigenlijk is. Zo blijkt geur als oeroud systeem bij partnerselectie onbewust soms een belangrijke rol te spelen. Bij een bepaalde te grote immunologische overeenkomst tussen twee mensen zorgt geur ervoor dat iemand zich niet aangetrokken voelt tot die ander. Maar we maken al een tijdje niet zo veel gebruik meer van deze oeroude systemen die in ons huizen.

Tandenknarsend commentaar leveren is iets geheel anders dan een verstandhouding opbouwen. Alleen kijken is nog niet de ander zien. Door je gram te halen leg je niet per se het meeste gewicht in de schaal. Snappen wat ergens geschreven staat is nog niet de ander werkelijk begrijpen. Zoals school een veel rijkere plek is dan enkel een instituut waar je cijfers en diploma’s kunt halen, zo zijn alleen je ogen al een zo veel rijker medium dan de webcam in je laptop. Niet alleen input en output. Niet alleen technisch kleuren, vormen of lijnen zien. Nu de scholen en de samenleving weer opengaan, merk je hoeveel functies werk, school, een baan eigenlijk heeft, hoe rijk zintuiglijke waarnemingen eigenlijk kunnen zijn en aan hoeveel dimensies contact, communicatie en samenzijn eigenlijk invulling geven.  

Het gaat vooral ook om al die kleine, vormende momenten, waarin je nog even na de les of na het werk met elkaar oploopt, waarbij in elkaars aanwezigheid en vaak in stilte werkelijke wijsheid wordt overgedragen. Het gaat op het kantoor niet om die acht uur werk; het gaat op school niet om die zeven of negen vakken, maar om die honderd, tweehonderd, vijfhonderd micro-lessen per dag, al die vluchtige bijsturingen van, voor en met elkaar. Die onbewuste sturing ondertussen via feromonen, onzichtbare draden van aantrekkingskracht en afstoting. Al dat kijken, horen, voelen, ruiken, proeven bij, met, aan en van elkaar.

En dan blijkt dat de inverse uitspraak van Levinas ook hout snijdt:  
zonder de ogen van de ander, ontmoeten we ook onszelf niet.


Guido van de Wiel (Wheel Productions) is organisatiepsycholoog, (schrijf)coach en ghostwriter. Hij is onder meer verbonden aan Verdraaide organisaties en de Veranderbrigade. Onlangs verscheen bij Kloosterhof zijn nieuwste boek Van meetbaar naar merkbaar, van duurzaam naar dierbaarEerder schreef hij boeken zoals Durf het verschil te maken, Organiseren met toekomst en Innoveerkracht. www.wheelproductions.nl