Ik zoek een...

Actueel - Nieuws

Column: Merkbaarheid als leiderschapscompetentie

di 23 mrt 2021 - Guido van de Wiel

Bij de commencement speech in 2014 sprak admiraal McRaven voor de Universiteit van Texas meer dan 8.000 studenten toe die die dag zouden afstuderen.

What starts here changes the world
Het motto van deze universiteit luidt: 'What starts here changes the world'. De flink gedecoreerde admiraal haalt deze slogan aan het begin van zijn speech aan en zegt daarover dat als iedereen van de aanwezigen 10 mensen verandert, en ieder van die mensen veranderen de levens van weer 10 mensen, de lichting van 2014 binnen vijf generaties het leven van 800 miljoen mensen heeft veranderd. Dat is meer dan twee keer de populatie van de Verenigde Staten. Hij gaat verder: “Als je denkt dat het moeilijk is om het leven van 10 mensen voor altijd te veranderen, heb je het mis. Ik heb het zien gebeuren in Irak en Afghanistan.” Vervolgens memoreert hij hoe een jonge legerofficier een besluit neemt om linksaf te slaan in plaats van rechtsaf op een weg in Bagdad waardoor de 10 soldaten waar hij mee op pad was niet in een hinderlaag vallen. En hoe in de provincie Kandahar in Afghanistan een onderofficier van het Female Engagement Team aanvoelt dat er iets niet klopt, waarop deze onderofficier een groep infanteristen wegleidt van een 500 pond wegend explosief en zo het leven van een twaalftal soldaten redt.

Gegrepen door het ongrijpbare
En wat mij raakt is de vraag wat maakt dat deze jonge (onder)officieren juist in die situaties deze beslissingen nemen. “He decides to go right instead of left.” En: “She senses something isn’t right.” Eenvoudige zinnetjes, maar met een onmetelijk effect op vele mensenlevens. Besluiten gebaseerd op een gut feeling, waardoor deze mensen voorkómen dat een heel platoon wordt opgeblazen of in een hinderlaag loopt.

Maar wat bemerkten ze dan? Wat vertelde hun onderbuikgevoel hen? Het zijn zaken die zelf niet te meten zijn, niet precies aan te wijzen of beet te pakken. Het gaat over het leren werken met merkbaarheid. Met dit begrip – tezamen met dat andere begrip 'dierbaarheid' – duid ik hier graag twee andere aangrijpingspunten waar we op allerlei plekken waar ons werk, onze ontwikkeling en ons leven zich afspeelt meer en vaker gebruik van zouden mogen maken. Hoe dat leven en werk er dan uitzien laat zich niet voorspellen, maar laat zich tegelijkertijd toch raden.

Geen diskwalificatie van meetbaarheid
De stelling om meer via merkbaarheid te gaan sturen, is geen diskwalificatie van meetbaarheid. Het verrichten van metingen (in ziekenhuizen, in vliegtuigen, in wetenschappelijk onderzoek) is doorgaans heel belangrijk, nuttig en nodig, maar het gaat er mij om een ander beginpunt te duiden dat hieraan vooraf mag gaan.

Zo merk je bijvoorbeeld eerst dat er een hechtere sfeer ontstaat in je team nadat je jezelf kwetsbaar hebt getoond. En ja, dan blijkt later – in de meetbare wereld – dat het ziekteverzuim is teruggelopen. Of je merkt dat er meer gelachen wordt op de gang sinds een paar jonge collega's teamhoofd zijn geworden. Ga je dan meten, dan blijkt dat het verloop van personeel vanaf die tijd ook teruggelopen is.

Het pleidooi is om niet meteen alles bedrijfskundig te gaan becijferen en door te rekenen, maar je eerst menselijk rekenschap geven van de keuzes die je maakt. Niet enkel economische vragen centraal stellen als ‘hoeveel groei is er dit kwartaal?' of ‘hoe veel kost dat dan?', maar eerst nagaan wat je aan de binnenkant merkt bij jezelf. Wat fluistert dat zachte stemmetje aan de binnenkant jou toe? En houd je daarbij contact met wat je dierbaar is? Doe je dat, dan kom je als vanzelf vaker uit bij belangrijke kwesties, inclusief besluitvorming op gevoel, wezenlijke zaken met een plek voor je intuïtie. Het gevolg hiervan is dat je zo als vanzelf naar andere dingen gaat kijken, andere zaken wilt gaan meten, omdat ze raken aan al die zaken die jij zelf blijkbaar belangrijk vindt.

Merkbaarheid en dierbaarheid houden een emancipatie van de binnenwereld in; een herbezinning op wat we gewaarworden; een herkennen en herinneren van ons ultieme zesde zintuig: een herinstallatie van ons hart en de verbinding daarmee. Laten we ons niet alleen blindstaren op metingen, maar laten we oog hebben voor wat we bemerken: in onszelf, bij de ander, tussen de woorden door, voorbij de eerste oppervlakkige laag. Naast het hoofd, ook het hart. Ik verlang naar een wereld waarin we onszelf niet reduceren tot uitvoerende poppetjes in een systeem, maar waarin we bovenal volwaardige wezens blijven; een wereld waarin we leren varen op wat we altijd al wel wisten.

Andere ankers, andere keuzes
Als je weet wat jou raakt, voorkom je dat je bedolven raakt onder te veel openstaande webpagina's en opgezochte statistieken. Als je contact maakt met wat je dierbaar is, zien zakelijke diensten er niet langer uit als wederkerige transacties (voor wat, hoort wat), maar lukt het je beter om in iedere interactie het ware, het goede, het schone te blijven doen. Zo vergroot je de kans dat wat je doet zich doorzet op andere plekken. Leiderschap is geen quid pro quo. Stel jezelf niet zozeer de vraag of het wel zin heeft om anderen te helpen, maar besef dat het ook zin geeft. Door jezelf af te vragen wanneer je meewerkt aan de welvaart van enkelen en wanneer aan het welzijn van velen, stuit je mogelijk op een andere agenda van wat je te doen staat, die afwijkt van hoe nu je weekplanning eruitziet.

Beter leren zien hoeveel we eigenlijk ontvangen door te geven, mag ons – inclusief mijzelf – vaker de weg wijzen in de keuzes die we maken. Het wijst ons de weg naar een leven waarin we niet voortdurend behoeftig blijven, maar we volledig vervuld kunnen raken via de ander; via een lach, een verrassende blik, andermans geluk.

Hoeveel dierbaarheid kun jij aan? In hoeverre ben jij in staat om vanuit potentieel te blijven denken, openhartig te blijven verbinden, vrijmoedig te blijven handelen en je intuïtie te blijven gebruiken bij de besluiten die je neemt? Bovenal breek ik een lans om dat wat je merkt en dat wat je dierbaar is een plek te blijven geven in je werk en je leven.


Guido van de Wiel (Wheel Productions) is organisatiepsycholoog, (schrijf)coach en ghostwriter. Hij is onder meer verbonden aan Verdraaide organisaties en de Veranderbrigade. Onlangs verscheen bij Kloosterhof zijn nieuwste boek Van meetbaar naar merkbaar, van duurzaam naar dierbaarEerder schreef hij boeken zoals Durf het verschil te maken, Organiseren met toekomst en Innoveerkracht. www.wheelproductions.nl