Ik zoek een...

Actueel - Nieuws

Column: Hoe ziek, dom en slecht ben jij?

di 20 apr 2021 - Guido van de Wiel

Een jaloerse man die een week niet praatte met zijn vrouw omdat zij had afgesproken met een mannelijke vriend. Een dertiger dan, die een oriënterend sollicitatiegesprek voerde om mogelijk bij een leverancier te gaan werken, waarna dit uitlekte en haar nu ontslag boven het hoofd hangt.

In de coaching van bovengenoemde cliënten helpt het me om voor een eerste analyse van wat deze mensen doormaken terug te keren naar de diagnostische drie-eenheid ‘ziek, dom, slecht.’

Niet ziek, maar slecht?
De man uit het eerste voorbeeld zegt dat hij ziek van jaloezie is, maar helpt het hem als hij in deze slachtofferrol blijft hangen? Of is het vruchtbaarder voor de coaching om juist niet mee te gaan in het zelfbeeld van ziek zijn, maar zijn actie en gevoel te herdefiniëren als een vermenging van goede en slechte intenties. Juist door het thema 'jaloezie' aan te lopen als liefde die zich vermomt als haat, verkrijg ik een opstapje om het te hebben over de schaduw van mijn cliënt. Niks meegaan in de zieke en zielige kant, maar de cliënt zodanig helpen dat hij zijn ontkende, slechte kant leert erkennen en deze leert te incorporeren. Alles waar we ons bewust van worden, verliest de kracht om zich tegen ons te keren (Seykens & Van de Wiel, 2014).

Niet slecht, maar dom?
Zo komen we bij de dame die solliciteerde bij een van de leveranciers van het bedrijf waar ze werkte en nu een ziedende baas tegenover zich ziet. Over wat ze gedaan heeft voelt ze zich in- en inslecht. Beladen met schuldgevoelens zit ze tegenover me. Maar wat als haar actie in essentie nu eens niet zozeer slecht was, maar eerder een beetje dom? Wat als niet slechtheid de ondeugd was geweest, maar vooral naïviteit? Want hoezo had ze gedacht dat dit gesprek niet uit zou lekken? Welke ontkenning had zij bij zichzelf toegepast dat zij niet meer zag dat de leverancier en haar baas ook gewoon een lijntje hadden? Deze coachingssessie richtte zich op het ontschuldigen van haar gedrag en ging vervolgens over het ontwikkelen van wijsheid en moed: hoe ze haar angst voor een confronterend gesprek over haar welbevinden met haar baas had omgezet in een onbesuisd avontuur buitenshuis. In de kern had ze niet zozeer koekoeksgedrag vertoond door onderdak in andermans nest te forceren, maar was ze vooral struisvogel geweest. Juist dat inzicht hielp haar verder.

Trias psychologica
Door voor mezelf na te gaan wat er bij een coachingsvraag nog meer aan de hand zou kunnen zijn, helpt het mij regelmatig om de zelfdiagnose van een cliënt te herformuleren met behulp van de trias psychologica: als iemand impliciet aangeeft 'slecht' te zijn, ga ik na wat er gebeurt als ik dat woord 'slecht' voor 'dom' of 'ziek' vervang. Als iemand zegt 'ziek' te zijn geweest, ga ik na welke nieuwe waarheid ik via 'slecht' of 'dom' naar boven zou kunnen halen. Ook buiten de coachingssetting helpt deze reframing. Bijvoorbeeld bij het beoordelen van politiek beleid (feesten van 10.000 man subsidiëren terwijl het ziekenhuis nog vol ligt); of bij initiatieven van rijke voetbalclubs om nog rijker te worden (oprichting van een Super League) helpt het om het etiket 'door- en doorslecht' te veranderen in 'voornamelijk dom' en – vooruit – 'een beetje (geld)ziek'. Door de schaduw waar we zelf het minste zicht op hebben zichtbaar te maken, ontstaat vaak meer begrip, compassie en contact over het achterliggende vraagstuk. Verontwaardiging doet verstarren en zet de dynamieken bij voorbaat vast; spelen met de frames houdt de interactie juist open en fluïde. En soms zorgt zo’n andere diagnostiek voor een ingang om direct verder te komen. Als er bij het invullen van zo’n ander woord een rilling over mijn ruggengraat trekt, is dat meestal een goed teken.  

Alchemistische kracht van coaching
Ziek, dom, slecht. Lekker positief mensbeeld, zul je zeggen. Maar het zien van het zieke, het domme en het slechte in mensen – en in onszelf – bestendigt alleen maar een negatief mensbeeld als je jezelf of anderen ermee gaat labelen en het daar vervolgens bij laat. Maar na ziek, slecht of dom volgt geen punt, maar een komma, ...

Want diezelfde eerste diagnostische herformulering in ziek, dom of slecht getuigt juist van een positief mensbeeld, wanneer je als coach van zins bent om te werken aan het opheffen van een deel ervan. Daarmee komt plots de alchemistische kracht van coaching aan het licht. Ineens ben je als coach bezig om ziek zijn om te zetten in gezond worden, domheid op te laten lossen in bewustzijn, en om de energie die gebonden is aan het plegen van slechte daden vergevingsgezind vrij te maken voor een betekenisvol bijdragen aan de wereld.

Hoofdbrekens, hartenpijnen en handenbinders
Werken aan een betere gezondheid, een verhoging van bewustzijn en een wereld met meer moraliteit. Niet alleen in het leven van de cliënt, maar ook in mijn eigen leven, zorgen deze uitgangspunten dagelijks voor de nodige hoofdbrekens, hartenpijnen en handenbinders. Zo tracht ik alle schaduwen die ik in mij heb te omarmen. Dat is niet altijd makkelijk. Niet zelden vormt dit wroeten een pijnlijk proces. Maar dan troost ik mij met de gedachte van Jung: No tree can grow to heaven unless its roots reach down to hell.

En zo kom ik er met mijn eigen slechte, zieke en domme kanten toch nog warmpjes bij te zitten. Met wortels die groeien en dan geroosterd worden door de vlammen van de hel.


Guido van de Wiel (Wheel Productions) is organisatiepsycholoog, (schrijf)coach en ghostwriter. Hij is onder meer verbonden aan Verdraaide organisaties en de Veranderbrigade. Onlangs verscheen bij Kloosterhof zijn nieuwste boek Van meetbaar naar merkbaar, van duurzaam naar dierbaarEerder schreef hij boeken zoals Durf het verschil te maken, Organiseren met toekomst en Innoveerkracht. www.wheelproductions.nl