Ik zoek een...

Actueel - Nieuws

Coach jezelf!

wo 26 jan 2011 - Hilde Veraart-Maas

Wie anders dan jijzelf weet wat goed voor jou is? Je bent zelf je beste coach. Als je jezelf goede vragen stelt en luistert naar de antwoorden in jezelf kun je heel goed een ‘socratisch gesprek’ met jezelf voeren. Wat dat vraagt? Lef!

Werk, collega’s, managers, werkdruk of sfeer kunnen het uiterste van je vragen. Werk kan uitdagend zijn en voldoening geven. Totdat de druk aanhoudt en je jezelf erop betrapt dat je doodmoe thuis komt, er geen plezier meer in hebt en de spanning voelt oplopen. Je wilt er uit komen en misschien ben je al hard naar oplossingen gaan zoeken. Je hebt er met mensen over gepraat en erover gelezen. Je hebt handige tips gekregen; toch heeft het je niet gebracht wat je ervan hoopte. Heb je je wel eens afgevraagd waar dat aan kan liggen?

Wat maakt veranderen zo lastig?
Veranderen loopt niet volgens een standaard model. Veel boeken gaan uit van één veranderingsmodel, maar lang niet iedereen past daarin. Iedereen heeft zo zijn eigen valkuilen of terugkerende patronen; je persoonlijke ervaringen beïnvloeden de manier waarop je denkt, voelt en handelt. Dat betekent dat er aan elke verandering een cruciale stap vooraf gaat, namelijk stilstaan bij je denken, voelen en reacties. Stel je voor: twee collega’s op dezelfde afdeling. De een kan slecht met zijn manager door een deur; de ander kan goed met hem werken. Opvallend, want ze hebben dezelfde baas en hun werk is vergelijkbaar. Die verschillen hebben te maken met gedachten en overtuigingen: hoe kijk je naar jezelf en de wereld om je heen? Vaak ben je je allang niet meer bewust van die overtuigingen en het effect daarvan op je voelen en reageren. Die kracht van gedachten staat centraal bij zelfcoaching. Pas als je weet hoe jouw gedachten je voelen en doen of laten beïnvloeden kun je de drempel nemen en met succes de weg naar verandering inslaan.

Verandering werkt alleen als het volledig van jóu uitgaat, op een manier bij jou past. Wat goed is voor anderen, is niet persé goed voor jou. Een goede coach kan daarin veel betekenen maar: lang niet iedereen krijgt een coach. Anderen willen het toch liever eerst zelf zien te klaren. Je wilt veranderen, je krijgt geen coach of je wilt (nog) geen coach. Houdt het dan op? Zeker niet! Mensen zijn heel goed in staat om een socratisch gesprek met zichzelf te voeren, en daarmee om zichzelf te coachen.

Jezelf coachen vraagt lef: het lef om stil te staan bij jezelf
Een goede coach stelt je vragen die je om valkuilen heen loodsen, maar de oplossingen komen vanuit jezelf. Er is niet één goed antwoord, er is geen vast stramien: er zijn veel wegen om te komen waar je heen wilt. Zelfonderzoek en het vinden van oplossingen die bij jou passen vragen één ding: jezelf goede vragen stellen. Als je luistert naar de antwoorden in jezelf roept dat antwoord weer een volgende vraag op. En wie anders dan Socrates leerde ons de kunst van het vragen stellen?

Jezelf coachen is niet eens zozeer een kwestie van discipline. Waar het om gaat is tijd en aandacht voor jezelf en dat is in onze tijd niet meer zo vanzelfsprekend. Wat je nodig hebt is de wil om stil te staan bij jezelf; om jezelf vragen te stellen, om te luisteren naar de antwoorden in jezelf, om open te staan voor de creativiteit in jezelf en dat alles in een logische volgorde. Actief aan jezelf werken is iets anders dan boekenkennis of adviezen consumeren. Bij vier op de vijf vraagstukken werkt dat prima omdat je hetzelfde doet als een goede coach: vragen stellen, luisteren en structuur aanbrengen.

Stil staan bij jezelf
We zijn gewend om snel te denken, snel te analyseren en snel tot oplossingen te komen. Alles gaat snel, snel, snel. Er is weinig tijd of rust om wat afstand van je vraag te nemen. We zoeken naar lineaire verbanden: als … dan. Op het gevaar af dat alleen symptomen worden bestreden, omdat het onderliggende, echte probleem niet wordt getraceerd. We zijn niet meer gewend om tijd voor onszelf te nemen, hooguit in de vorm van ontspanning en afleiding. Tijd en aandacht voor jezelf heeft een ‘zweverig’ imago en past niet in ons calvinistische arbeidsethos, waarin je je tijd nuttig ‘moet’ besteden. Aandacht voor jezelf wordt gelijk gesteld met mindfulness, yoga of meditatie: dat is voor vrije tijd.
Tijd en aandacht geven we aan een project. Maar: jezelf coachen is een kwestie van twee benen op de grond. Dus wat let je om jezelf als een project met prioriteit 1: belangrijk én urgent, te beschouwen? Dit is timemanagement ten voeten uit: een opgelost probleem absorbeert geen negatieve energie meer, waardoor je des te effectiever bent in je dagelijks functioneren. Na wat oefening zul je merken dat het je ongeveer een half uur kost om nieuwe inzichten op te doen. Het argument “geen tijd hebben” gaat niet op, dan is het een kwestie van ‘geen tijd nemen”.

Wat zijn goede vragen?
De vraag die je zeker níet verder helpt is de vraag naar het waarom. Als je eenmaal emotioneel betrokken bent, raak je er al snel in verstrikt: “Waarom overkomt mij dit weer?“ Met vragen naar het waarom gaat je aandacht naar de oorzaken van het probleem, naar schuldigen, naar negatieve effecten. Het probleem wordt eerder groter dan kleiner. De waarom?-vraag geeft een machteloos gevoel. Toch is er een simpel alternatief. Stel jezelf eens de vraag: “Wat maakt dat ……. ?“ Waarschijnlijk flitsen de eerste factoren, invloeden en personen al door je gedachten.

Er is nog een valkuil. Als je ergens mee zit, staat dat namelijk niet los van andere dingen. Het is net een kluwen wol die uit verschillende kleuren draden bestaat en zo’n kluwen kan je blokkeren want: waar moet je beginnen? Houdt de rode, de oranje en de groene draad daarom steeds goed uit elkaar. Ontrafel je probleem en zet ze om in concrete deelvragen, net zoals je dat met een project doet. Als je met lood in je schoenen naar je werk gaat omdat de werkdruk structureel te hoog is, ga dan na welke taken en welke mensen je energie geven, welke je energie kosten en waar dat aan ligt. Voor welke werkzaamheden ben je echt verantwoordelijk? Waar ligt het aan dat geblokte tijd aan andere dingen opgaat?

Er zijn geen foute antwoorden, er zijn alleen verkeerde vragen. Socratische vragen helpen je omdat ze kort zijn en direct inhaken op wat je zegt of denkt. Er zijn verschillende typen socratische vragen:
-       Er zijn begripsverhelderende vragen.
-       Toetsende (klopt het, zoals je denkt? Helpt het je?) zijn bedoeld om je eigen overtuigingen te toetsen.
-       Tot slot helpen hypothetische (‘stel dat …’) vragen je om nieuwe mogelijkheden te ontdekken.
Stel dat je in je hart vindt: “Ouderen kunnen in ons bedrijf niet meer mee!”.Begripsverhelderende vragen zijn dan bijvoorbeeld: Wanneer is iemand voor jou “een “oudere”? Wat is er anders aan hem? Wat kunnen ze niet meer? Wat wel? Toetsende vragen kunnen zijn: Geldt dit voor alle ouderen? Ken je ook ouderen die het wel “trekken”? Kunnen ze nergens meer in mee, of zijn het bepaalde dingen? Is dat alleen bij ouderen?

Luisteren naar de antwoorden in jezelf
Als je jezelf zulke korte vragen stelt, die inhaken op wat er in je op komt, en daar weer op doorvraagt, kunnen er gedachten in je opkomen waar je niet trots op bent. Als je je collega niet mag omdat je vindt dat hij de manager wil pleasen, kan het, na wat doorvragen, zijn dat je afgunst voelt. Helpt het je om daaromheen te draaien? Wees er niet bang voor, het helpt je verder als je eerlijk tegenover jezelf bent. Temeer omdat gênante gedachten slechts een klein deeltje van je zijn, waar heel wat andere gedachten, gevoelens of reacties tegenover staan. Problemen komen vaak voort uit gedachten of ingesleten overtuigingen waar je je allang niet meer bewust van bent. Die overtuigingen hebben meestal te maken met een ingeworteld, dwingend idee:
- Ik moet (het goed doen, gewaardeerd worden)
- Anderen moeten (mij eerlijk en netjes behandelen)
- Het leven moet (aangenaam en comfortabel zijn).

De creativiteit in jezelf
Als je meer inzicht hebt in de oorzaken van je veel te hoge werkdruk, of wat die manager of collega doet, of juist niet doet, waardoor jij er last van hebt, komt het moment om nieuwe perspectieven te ontdekken. Dit vraagt creativiteit. Als ik zeg: lateraal of ‘out of the box’ denken zeg je waarschijnlijk ‘o ja!’. Brainstormen? Ook een bekend begrip. Hersenen werken associatief: het ene beeld roept het volgende op. Drijf mee op die stroom van impulsen en laat ze de vrije loop. Niets is gek. Hersenen werken niet lineair, zoals wij een pagina beschrijven van linksboven tot rechtsonder. Beschouw je je vraag als een project met prioriteit 1? Beschouw je vrije associëren dan als een mindmap. Deze mindmap gaat over jou. Ook bij een mindmap begin je op een blanco blad en noteer je elke associatie. Pas daarna ga je ordenen en structuur aanbrengen.

De hypothetische socratische vragen bewijzen in deze fase hun dienst. Zoals de wondervraag, waarin je gaat nadenken over hoe je werkdag of je samenwerking er in een ideale situatie uit zal zien, vanuit de aanname dat er die nacht een wonder is gebeurd waardoor het probleem is opgelost. Een creatief en leuk gedachtenexperiment. Zo ga je vanuit jezelf nieuwe mogelijkheden zien en ben je in staat om vandaaruit bewust een richting in te slaan.

Jezelf coachen is niet de weg van de minste weerstand, maar wie de uitdaging aangaat zal de waarde ervan al snel ervaren. Heb je geen zin, of tijd, om een half uur tijd voor jezelf te nemen? Zoek dan een coach. Of vraag je af waar dat uit voort komt.
- Wil je gelijk? Of wil je geluk?
-
Geniet je?
-
Zo niet, kun je de situatie vermijden?
-
Zo niet, kun je de situatie dan accepteren?
-
Zo niet, kun je de situatie veranderen?
-
Zo niet, verander dan van gezichtspunt!

Logische volgorde: stil staan bij jezelf in vijf stappen
De stappen om jezelf gestructureerd tot oplossingen te coachen zijn ontleend aan het model van de Rationeel Emotieve Training (“RET”). De RET pretendeert niet om oorzaken weg te nemen, maar leert je om adequaat met je situatie om te gaan. Het is namelijk niet de gebeurtenis die bepaald gevoel of gedrag oproept, maar de betekenis die je daaraan toekent. Mensen reageren verschillend omdat de gedachten die een situatie oproept verschillen. Die gedachten kunnen je hinderen in je functioneren. Als dat zo is, is de volgende stap dat je je eigen denken, voelen of handelen uitdaagt, ter discussie stelt. Met de bedoeling om tot adequaat denken, voelen en/of handelen te komen.

Dit principe biedt ons een logische volgorde van vijf stappen.
1. Situatie
2. Consequentie
3. Gedachten
4. Uitdagen van blokkerende gedachten.
5. Effectief nieuw denken, voelen, handelen.
Deze fasen doorloop je stap voor stap met behulp van vragen en doorvragen.

1. Situatie:
-
Beschrijf in het kort de situatie of gebeurtenis die aanleiding was tot het gevoel of gedrag waar je je niet prettig bij voelt. Werk een of enkele voorbeelden uit waarin je concreet beschrijft: wat gebeurde er? Wat was je rol/verantwoordelijkheid? Wat deed je, of zei je (of juist niet?)? Wat was het resultaat?
- Stel jezelf verdiepingsvragen, zoals: Hoe ontwikkelt zich het probleem? Wat zijn mogelijke oorzaken?

2. Consequentie:
-
Hoe voelde je je? Wat betekende de situatie voor je? Welk gevoel roept het nu bij je op als je er aan terug denkt?

3. Gedachten: welke gedachten gingen er toen door je heen? Of gaan er nu door je heen als je eraan terugdenkt?
- Hebben je gedachten te maken met:
- Ik moet (het goed doen, gewaardeerd worden)
- Anderen moeten (mij eerlijk en netjes behandelen)
- Het leven moet (aangenaam en comfortabel zijn)?

4. Uitdagen:stel jezelf hier toetsende vragen, om na te gaan of je gedachten houdbaar zijn, b.v.:
- Waarom moet het persé? Waarom mag dit absoluut niet gebeuren?
- Hoezo gebeuren er rampen als het niet gaat zoals ik vind dat het moet lopen?
- Weet ik dit zeker, of is dit een vermoeden? Kan het zijn dat ik de gedachten van iemand anders invul?
- Brengt deze gedachte me dichter bij een oplossing? Heeft het zin om op deze manier te denken?

5. Effectief nieuw denken, voelen, handelen: wat kun je beter denken? Welke gedachten helpen je om met deze situatie om te gaan? Formuleer bij elke gedachte die je onder (3) genoteerd hebt een nieuwe, rationele gedachte. Houdt daarbij rekening met wensen en verlangens. In deze fase bewijzen hypothetische vragen goede diensten, bijvoorbeeld:
- Hoe zou je reageren als een collega met deze situatie om je advies zou vragen?
- Als het een ander zou overkomen, zou het dan ook zo erg zijn?

Welke opdrachten geef je jezelf?
Wat kun je doen om in de toekomst in een vergelijkbare situatie effectiever te handelen?
Welk huiswerk geef je jezelf op om dit nieuwe gedrag eigen te maken?



Geef hieronder uw reactie op dit nieuwsitem

Leave this one empty:
Naam:
Don't fill in data here:
Reactie:
Don't put anythin in here:
CAPTCHA Image
Neem de code over:

Eddie De la Rivière - vrijdag 4 februari 2011

Ik put al jarenlang mijn kracht uit ZEN. Opvallend is dat het onderwerp hier nauw aansluit bij het gedachtegoed van ZEN. Uiteraard moeten wij ook kunnen loslaten, zeker de drang naar perfectie, want die is er niet.

Hild Veraart-Maas - vrijdag 28 januari 2011

Na het lezen van dit artikel is het handig om te weten dat dit betoog tot 'empowerment' samenhangt met het 'boek Jezelf Socratisch Coachen': http://www.managementboek.nl/boek/9789024418435/jezelf_socratisch_coachen_in_werksituaties_hilde_veraart-maas

Rene Civile - vrijdag 28 januari 2011

Ik lees veel artikelen en soms raak ik het een klein beetje kwijt. Misschien is het de eenvoud van benaderen en aanpak die ik zelf graag voor sta. Wanneer ik met 'iemand' bezig ben, wil ik in allereerste zin weten wie en wat diegen is en in zich heeft. Elk mens heeft een aantal natuurlijke vaardigheden, lees natuurlijk en niet 'aangeleerd'. Dat aangeleerde gedrag is er in meer dan 90% van de gevallen debet aan dat er zaken bij 'iemand' verkeerd gaan. Dat het een keer fout gaat hangt dan maar helemaal af van wat iemand, en hoe lang, tegen zijn eigen natuur of kunnen in heeft gedaan. Ook al roep je nog zo hard jezelf te kennen, in de praktijk kan meer dan 85% niet eens fatsoenlijk opsommen wat ze van nature wel of niet kunnen. Dat is heel erg jammer want steeds meer medisch specialisten maken de koppeling tussen emotie en de vorming van ziek zijn of worden. Ik zeg gelukkig want als je niet een totaal onafhankelijk instrument hebt, bij jezelf in 'de spiegel' te kunnen kijken, ontdaan van alle invloeden, kan dan vaak een hele lange weg tegemoet zien. Of dat zo wenselijk is? Ik heb die mening en ervaring gelukkig niet.

Renie Bahlmann www.moedigmens.nl - donderdag 27 januari 2011

Lef is inderdaad het enige dat je nodig hebt! Maar dan geen tsjakka-lef, of ongegronde lef, geen heldenmoed en geen overmoed, maar gefundeerde moed. Meer over dit thema vind je in het boek Moed Doet Goed van Theo Schoenaker. Er worden ook trainingen gegeven (encouragingtraining.nl) en je kunt je als coach ook laten opleiden tot trainer van deze cursus. Een tweejarige intensieve, boeiende en bemoedigende opleiding. En dat zag ik niet alleen maar omdat ik er zelf aan verbonden ben.