Lees gratis over de kracht van verbeelding in morele keuzes

ma 26 jan 2026

De morele kloof

Onlangs ontmoette ik een oud-klasgenoot. Hij vertelde dat hij doodongelukkig was in zijn jeugd en er geen concrete herinneringen meer aan had. Met zijn vader, die kinderboekenschrijver was, had hij geen band. Ze spraken elkaar nooit en deden geen dingen samen. Toen hij een jaar of twaalf was liepen ze samen na het eten naar boven. Terwijl hij de deurkruk van zijn werkkamer in de hand hield, zei zijn vader: “In al mijn boeken komt een vader voor die ik voor jou had willen zijn” en sloot vervolgens de deur achter zich.

Dit is een naargeestig voorbeeld van de morele kloof, de kloof tussen hoe het is en hoe het hoort te zijn, die in dit nummer vreemd genoeg niet aan orde komt. Daarom doe ik het maar op deze plaats. Want deze morele kloof lijkt me ten grondslag te liggen aan de meeste coachingsvragen: hoe lukt het mij nu eindelijk wél om volgens mijn principes te leven? Kunt u mij helpen om niet langer haram maar halal te zijn? Mijn bedrijf doet zaken met Rusland. Dat brengt mij in gewetensnood. Wat kan ik ertegen doen zonder mijn baan kwijt te raken? En vele variaties daarop.

Graag breng ik Immanuel Kant ter sprake. Volgens hem is de centrale vraag in de ethiek: hoe moet ik handelen? Niet: hoe moet ik handelen volgens een ethische code? Dat is een juridische vraag, die gericht is op juistheid en controleerbaarheid. Een morele vraag is gericht op het goede. In de geest van Kant: welke handeling moet een coach stellen, die zodanig goed is, dat ze in een ethische gedragscode van de NOBCO of de LVSC kan worden opgenomen? Anders gezegd: je moet zo handelen als alle andere coaches in dezelfde situatie idealiter zouden doen.

Zou dit inzicht voor coaches ook de kinderboekenschrijver geholpen hebben? Nee. Want we zijn als mens volgens Kant nogal stiefmoederlijk bedeeld met een goede samenwerking tussen onze vermogens. De wil, die als het ware het initiatief heeft in een handeling, wordt vaak tegengewerkt door onze ‘neigingen’. Wat de kinderboekenschrijver ervan weerhield om volgens zijn plicht te handelen is niet meer te achterhalen. Zelf wist hij het drommels goed, maar hij hield tegelijk het gesprek af, waardoor hij zichzelf de mogelijkheid ontnam om zijn onmacht of onwil te overwinnen. De morele kloof is een somber feit. Die kunnen we ook niet met idealisme overbruggen. “Hunkering naar onbereikbare volmaaktheid, brengt louter romanhelden voort” – alsof Kant de kinderboekenschrijver op zijn netvlies had.

Moet het allemaal zo ingewikkeld als het over ethiek gaat? Nee, zegt Kant zelf, maar filosofen zijn nu eenmaal de enigen die in staat zijn om de moraal te problematiseren. “In het gewone mensenverstand is het antwoord allang gevonden, weliswaar niet door abstracte algemene formuleringen, maar door alledaagse gewoonte.”

Doe maar gewoon je plicht, dan komt het Sein een stukje dichter bij het Sollen, zo zou ik Kants Kritiek van de praktische rede willen samenvatten. Ik wens jullie veel leesplezier.

Aart Deddens
Hoofdredacteur

Lees gratis over de kracht van verbeelding in morele keuzes 

Creativiteit en ethiek
Johan van Bavel
Creativiteit en ethiek lijken vaak twee afzonderlijke domeinen. Creativiteit roept associaties op met kunst, innovatie en het bedenken van nieuwe ideeën. Ethiek verwijst naar morele principes, integriteit en grenzen. Toch blijkt uit zowel wetenschap als praktijk dat deze twee velden onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. In dit artikel onderzoekt Johan van Bavel hoe creativiteit en ethiek elkaar versterken. Hij laat zien waarom leiders, coaches en organisaties beide nodig hebben om op een gezonde en duurzame manier te functioneren. Daarnaast verbindt hij inzichten uit de neurowetenschappen en de filosofie met concrete voorbeelden uit coaching en leiderschap. Zijn stelling is: creativiteit zonder ethiek is gevaarlijk, ethiek zonder creativiteit is star en ineffectief. Pas in de balans tussen beide ontstaat een kracht die mensen en organisaties werkelijk vooruithelpt. Dit artikel kunt u hier gratis downloaden tot 15 febr ...