Geweldloze communicatie in tijden van oorlog en vrede

ma 26 jan 2026 - Veronique Kilian

Hoe coaches innerlijke oorlog begeleiden richting innerlijke vrede

In 2008 was ik als internationaal waarnemer aanwezig in Palestina. Hoewel de situatie toen niet te vergelijken is met hoe die zich nu heeft ontwikkeld, maakte ik van dichtbij mee wat oorlog betekent op menselijk niveau: de vernietiging van huizen, het verdriet van families die hun land verliezen, en de moed van jongeren die met lege handen tegenover tanks staan. Tijdens een zogenoemde demolition zag ik hoe Israëlische soldaten dorpshuizen met de grond gelijkmaakten, terwijl Palestijnse bewoners een menselijke ketting vormden om hun land te beschermen. In die gespannen setting raakten mij vooral de momenten van menselijkheid: een Israëlische soldaat die zijn emoties nauwelijks kon bedwingen, een Palestijnse jongen die zijn woede verborg achter een glimlach.

Mijn aanwezigheid maakte deel uit van internationale trainingen in conflict resolution, opgezet door Jerilyn Brusseau en de inmiddels overleden Danaan Perry. Zij werkten wereldwijd in gebieden met diepe maatschappelijke spanningen — van Ierland tot Vietnam — niet via diplomatie of politiek, maar met gewone burgers. Door alledaagse communicatie te vertragen en een andere manier van spreken en luisteren te introduceren, ontstond ruimte voor ontmoeting van mens tot mens, voorbij standpunten en vijandbeelden. Wat mij daarin raakte, was de helende werking hiervan.

Die ervaringen maakten voelbaar hoezeer oorlog en vrede niet alleen buiten ons bestaan, maar ook van binnen. Jaren later, toen ik in aanraking kwam met Geweldloze Communicatie, herkende ik datzelfde gevoel opnieuw: een taal die niet gericht is op gelijk krijgen, maar op menselijkheid, heling en verbinding — met jezelf en met de ander.

Werken met innerlijke oorlog en vrede in coaching
In dit artikel laat ik zien hoe Geweldloze Communicatie (hierna te noemen GC) coaches helpt om innerlijke oorlog — zoals overlevingsmechanismen, zelfafwijzing en vijandbeelden — te herkennen en te begeleiden richting innerlijke vrede. Dit perspectief verdiep ik op basis van een groepsinterview met drie andere GC-coaches, waarin we verkennen hoe dit vorm krijgt in individuele coaching en teamcoaching, en wat dit vraagt van de coach. Dit interview is ook als podcast terug te beluisteren.

Van geweld naar verbinding met Geweldloze Communicatie
Geweldloze Communicatie werd ontwikkeld door Marshall Rosenberg. In zijn werk ontdekte hij dat geweld niet alleen fysiek is, maar ook subtiel aanwezig kan zijn in taal: in oordelen, manipulatie, schuld en schaamte, of het ontkennen van behoeften. Dergelijke vormen van communicatie creëren afstand en ongelijkwaardigheid.

Daartegenover staat een andere taal veel meer gelijkwaardigheid en verbinding bracht. Een taal die onderscheid maakt tussen waarneming en interpretatie, die gevoelens serieus neemt, die behoeften zichtbaar maakt en verzoeken doet die bijdragen aan het vervullen van behoeften, zonder dwang of manipulatie. Deze manier van communiceren nodigt uit tot verbinding en gelijkwaardigheid. Geweldloze Communicatie is daarmee geen methode die je ‘goed’ of ‘fout’ toepast, maar een ordeningsmodel dat helpt zichtbaar te maken wat er onder gedrag en woorden schuilgaat.
Geweldloze Communicatie wordt tegenwoordig ook wel eens Verbindende Communicatie genoemd.

Behoeften als zielsuitdrukking
De taal van gevoelens en behoeften vormt het hart van Geweldloze Communicatie. Een behoefte is meer dan een wens of voorkeur; zij is een uitdrukking van het leven zelf dat door ons heen wil stromen. Wanneer een behoefte vervuld is, ervaren we rust, vreugde of ontspanning. Wanneer zij onvervuld blijft, ontstaat spanning, verdriet of boosheid.

In coaching blijkt keer op keer dat het erkennen van gevoelens en behoeften een helende werking heeft. Niet omdat problemen daarmee direct opgelost worden, maar omdat mensen zich gezien en gehoord voelen in wat hen werkelijk beweegt.

Geweldloze communicatie in coaching
Om deze innerlijke dimensie van oorlog en vrede in coaching te verkennen, sprak ik met drie GC collega’s die ook werken met Geweldloze Communicatie: Inge Hendriks, Martijn Ceelen en Martijn Jansen. Ieder van ons werkt vanuit een eigen context en stijl, maar in onze praktijk verhalen klinkt een opvallend gezamenlijk perspectief door:

♦ Innerlijke oorlog
Wanneer we spreken over oorlog, komt het gesprek op een innerlijke staat. Innerlijke oorlog uit zich als verkramping: het actief zijn van overlevingsmechanismen die ooit helpend waren, maar nu verbinding in de weg staan. Zelfafwijzing, het hard oordelen over jezelf of de ander, en het vastzetten van mensen in vijandbeelden zijn daar uitingen van.

Hendriks beschrijft innerlijke oorlog bijvoorbeeld als zelfafwijzing en verslaving: pogingen om pijn niet te hoeven voelen. Jansen herkent oorlog in het moment waarop iemand uit de flow raakt en energie vastloopt. Ceelen benoemt oorlog als het punt waarop mensen geen andere middelen meer ervaren dan verbaal of relationeel geweld om hun zin te krijgen.

In coaching wordt deze innerlijke oorlog zichtbaar wanneer contact stokt — met zichzelf of met de ander. Gedrag wordt gestuurd door oude patronen van beschermen, vermijden of aanvallen. In teams uit zich dit in onderhuidse beschuldigingen en polarisatie. Oorlog ontstaat daar waar gevoelens en behoeften geen erkenning krijgen.

♦ Innerlijke vrede
Vrede wordt beschreven als een innerlijke staat van ruimte en aanwezigheid. Het is niet de afwezigheid van spanning of pijn, maar het vermogen om bij dat wat er is te blijven zonder erdoor overgenomen te worden. In die ruimte ontstaat regulatie: het zenuwstelsel komt tot rust en er wordt weer gevoeld wat werkelijk speelt.

Innerlijke vrede betekent dat gevoelens welkom zijn en worden gezien als signalen van onderliggende behoeften. Door contact te maken met die behoeften — bij jezelf en bij de ander — ontstaat erkenning en daardoor meer rust. Een echte ontmoeting wordt mogelijk. Er ontstaat ruimte om nieuwe keuzes en ander gedrag te verkennen die bij deze behoeften passen.

Wat vraagt dit van de coach?
Werken met Geweldloze Communicatie vraagt van coaches een andere houding dan probleemgericht werken. Niet fixen of sturen staat centraal, maar vertragen, aanwezig blijven en luisteren voorbij oordelen. De coach begeleidt het proces waarin klanten hun innerlijke oorlog leren herkennen en leren bewegen richting innerlijke vrede.

De coach fungeert als bedding waarin gevoelens en behoeften onderzocht mogen worden, zodat nieuwe keuzes mogelijk worden. In het kader vind je een aantal coachingstips gebaseerd op de Geweldloze Communicatie.



Waar vrede begint
Geweldloze Communicatie biedt geen oplossingen voor alle conflicten en neemt spanning of pijn niet weg. Wat zij wél doet, is een andere kwaliteit van aanwezigheid mogelijk maken: de bereidheid om te blijven wanneer het schuurt, om te luisteren voorbij oordelen en om verantwoordelijkheid te nemen voor wat er in jezelf leeft. In een wereld waarin polarisatie en verharding steeds zichtbaarder worden, begint vrede niet bij grote gebaren, maar in kleine momenten van eerlijk contact en het erkennen van de menselijke behoeften van alle betrokken partijen. In coaching, in teams en in onszelf.

De coaches en hun accenten in Geweldloze Communicatie
Geweldloze Communicatie biedt een ordening om communicatie te begrijpen aan de hand van feiten, gevoelens, behoeften en verzoeken. In de coachingpraktijk werken de geïnterviewde GC-coaches echter niet vanuit het strak volgordelijk toepassen van deze stappen, maar vanuit het verdiepen van de beleving. Hoewel zij dezelfde uitgangspunten delen, legt iedere coach daarin een eigen accent.



Inge Hendriks werkt met innerlijke dynamieken, waaronder (eet)verslaving en zelfafwijzing. Zij nodigt coachees uit om helder waar te nemen wat er feitelijk gebeurt en te onderzoeken welke strategieën zij inzetten om behoeften te vervullen.

Martijn Jansen gebruikt de natuur buiten om mensen uit het hoofd en in het lijf te brengen. Door empathisch luisteren en zorgvuldig spiegelen helpt hij woorden geven aan wat lichamelijk en emotioneel wordt ervaren. Het lichaam geeft aan wat nodig is.

Martijn Ceelen werkt in maatschappelijke en ideologisch geladen contexten, waar polarisatie en sterke overtuigingen aanwezig zijn. Hij werkt onder meer met groepen als Extinction Rebellion en Free Palestine.

Veronique Kilian begeleidt diepgaande transformatieprocessen, waarin mensen bewegen van overleven naar floreren. Hiervoor werkt zij met coachingstools die sleutels uit het onderbewuste bewust maken, zoals opstellingen, NLP en de wijsheid uit het Chinese taoïsme.

Referenties
- Kilian, V. (2014). Teamcoaching en intervisie met de Authentieke Dialoog: Breng een team naar flow en co-creatie. K-T Dynamics.
- Kilian, V. (2018). Geluk op het werk? Train je gelukscompetenties! (2e druk). K-T Dynamics.
- Kilian, V. (2023). Leidinggeven aan zelforganisatie: Een paradox? (2e druk). Van Duuren Management.
- Kilian, V. (2025). Coachen naar de kern. De magie van transformatie. Boom.
- Chief Happiness Officer Podcast: aflevering Geweldloze Communicatie in tijden van oorlog en vrede