Ik zoek een...

Actueel - Nieuws

Educatie: naast Bildung ook plaats voor Gründung

do 25 apr 2019 - Guido van de Wiel

Ooit volgde ik een aantal opleidingsdagen rondom energetisch lichaamswerk. Na een aantal aardende oefeningen moesten we onszelf tekenen. Als boom. Ik tekende mijn bladeren als tranen en mijn boom miste een wortelstelsel. De boom stond plat op de grond. Afgesneden van elke bron. Het was een periode dat ik niet zo lekker in mijn vel stak.

Nadat ik mijn loopbaan verlegd had, kwam ik in andere grond te staan. Sindsdien voelde ik dat ik weer begon te wortelen. Het belang van dit onzichtbare proces van wortelen kan niet voldoende benadrukt worden. In onze taal geven we er vaak geen of niet voldoende woorden aan.

Als we naar een boom kijken, hebben we het doorgaans over de bladeren, over de kruin, over de vruchten die erin te vinden zijn, over de sterke takken, of over de nestjes die vogels in de oksels ervan rondvlechten. Niet snel hebben we het over het wortelstelsel, de zwammen die daar aan het werk zijn, het ondergronds rizoom dat de boom zijn stevigheid en gronding geeft of de onderaardse bronnen waar de wortels hun voeding vandaan halen. Als ik naar een boom kijk, stel ik me sindsdien altijd ook de onzichtbare wederhelft in de grond voor. Elke boom verwordt daardoor voor mij tot een soort speelkaart waarop de heer, de vrouw of boer immers ook in spiegelbeeld aanwezig zijn.

Ga je terug naar de oorsprong van het woord educatie, dan stamt (!) dit woord af van educare of van educere. In het eerste geval betekent het zoveel als “opvoeden, grootbrengen”; in het tweede geval heeft het etymologisch de betekenis van “naar buiten brengen” of “oprichten”. Het komt van het Latijnse ex (uit, omhoog) en ducere (leiden). In beide gevallen legt het woord “educatie” wel erg veel aandacht aan het omhoogkomen. Dat naar boven komen, dat naar buiten brengen en dat oprichten is ook het eerste waar mijn kinderen naar kijken als ze met de Albert Heijn moestuintjes bezig zijn. Zij hebben veel meer aandacht aan alles wat boven de grond zichtbaar wordt dan wat ondertussen ondergronds aan het wortelen is: meer oog voor de bladeren en takken dan voor het wortelstelsel.

Maar voor een ware Bildung is het van belang om de parallelle groei van een boom te volgen; de gelijktijdige groei van hoog én diep. Om met wortel en tak uit te groeien. Het gaat – ook bij mensen – niet alleen om de uiterlijke ontwikkeling (fysiek, werelds, interpersoonlijk) maar ook om de innerlijke ontwikkeling (spiritueel, intrapersoonlijk, inclusief schaduwwerk). Voor een succesvolle carrière geldt niet zozeer: “the only way is up”, maar “two ways heading up and deep”. Zo boven, zo beneden.

Hoe hoger we groeien, des te meer aandacht we ook voor de groei van onze wortels dienen te hebben. Blijft de groei onder de grond achterwege, dan valt de woudreus vroeg of laat om. It’s what you do in the dark, that puts you in the light (Van de Wiel & D’Agata, 2017).

Naast Bildung in de buitenwereld gaat het er bij volwaardige educatie dan ook om, om expliciet aandacht te hebben voor “Gründung”; voor onze ‘gronding’. Hieronder valt het vraagstuk wat jij nodig hebt om stevig te kunnen blijven staan. Ook als het leven wat minder lief voor je is, je ronduit tegenwerkt of zelfs met tornadokracht neerslaat. En kijk je eenmaal vanuit gronding, dan is het niet slechts een weerhaak die je helpt om overeind te blijven. Gronding blijkt potentieel tot veel meer te leiden dan alleen het verankeren van je systeem. Het is een voedingskanaal, een subtiel maar onmiskenbaar early warning signal system, een communicatienetwerk waarin allerhande uitwisseling plaats kan vinden. Hierdoor kun je vroegtijdig en op een ander niveau informatie van anderen en van je omgeving doorkrijgen. Het helpt je om je plek in het grotere geheel te vinden en gevoed te blijven.

Een gezond wortelsysteem is er niet slechts voor de innerlijke stevigheid van de boom, maar leidt tot aansluiting binnen een ecosysteem waarin de boom wat geeft en wat anders ontvangt. Wortels zuigen hun omgeving niet eenzijdig uit; het bestaan van mycorrhiza – samenwerkingsverbanden tussen bomen en schimmels – laat zien hoe bomen ondergronds een symbiose aangaan met hun omgeving (van Gils, 2015).

Vertaald naar gronding gaat het om je plek in het grotere ecosysteem. Jij geeft wat aan je omgeving en, als je er open voor staat, krijg jij er op jouw beurt weer signalen en voeding vanuit de bron voor terug. Gronding staat dan geenszins meer voor de enkelvoudige opgave om niet langdurig uit het lood te geraken, maar het verwordt een positie waarin je met ongeziene samenwerkingspartners van lood goud kunt maken. En van leven ander leven.

Terug naar Bildung, dat begrip dat zich maar lastig laat vertalen. Het betekent zoiets als ‘vorming’. Daarmee omvat deze term ook al de innerlijke ontwikkeling en het werken aan je geworteldheid. Denkers in de klassieke periode van de achttiende en negentiende eeuw vatten Bildung op als een hogere intellectuele aangelegenheid die plaatsvindt in het innerlijk van de individuele persoon (Vos, 2011). In een gezonde Bildung is er dus al plaats voor de vraag hoe je verhoudt tot je opvoeding, het nadenken over je innerlijke waarden, het ontwikkelen van je eigen stem en je eigenwaarde, jezelf een plaats in de wereld verschaffen en voor identiteitsvraagstukken over wie je bent en wie je wilt zijn.
Maar het vormende speelt zich al snel dominant in de buitenwereld af. Het is makkelijker het blad te snoeien en de takken te geleiden dan de wortels te kietelen. Daarom mijn pleidooi om naast Bildung (en Ausbildung) ook expliciet aandacht te hebben voor iemands Gründung.

Zie het maar alsof ik jou als lezer een wortel voor wil houden. En wel: je eigen wortel(s) en die van je cliënten.


Guido van de Wiel (Wheel Productions) is organisatiepsycholoog, ghostwriter en verbonden aan Verdraaide organisaties en de Veranderbrigade. Hij schreef boeken zoals Durf het verschil te maken (best verkochte verandermanagementboek van 2018), Organiseren met toekomst en Innoveerkracht. Hij is executive coach bij TIAS School for Business and Society en bij RSM. Trendwatcher of the Year.

 

Gebruikte literatuur:
Van Gils, S. (2015). Dealtjes sluiten met een schimmeldraad. Op platform:
https://www.nemokennislink.nl/publicaties/dealtjes-sluiten-met-een-schimmeldraad-b8720c43-80d2-4f0a-ac6e-cd2099abed29/

Vos, P. (2011). Oriëntatie voor het leven. Vorming in het voortgezet onderwijs. In: Essays over vorming in  het onderwijs, Onderwijsraad. Op platform:
https://www.onderwijsraad.nl/upload/documents/publicaties/volledig/essays-over-vorming-in-het-onderwijs.pdf

Wiel, G.J.L. van de & D’Agata, M. (2017) Het ontketenen van Big Dyna. Dromen, ideeën en projecten katapulteren met behulp van het mythologisch narratief. In: BusinezzMagazine, nr1, maart 2017, p49 - p53. Op platform: https://issuu.com/boomamsterdam/docs/bm_01-2017

 

 



Geef hieronder uw reactie op dit nieuwsitem

Leave this one empty:
Naam:
Don't fill in data here:
Reactie:
Don't put anythin in here:

Tineke - donderdag 2 mei 2019

Mooi verwoord en zeer terecht. Zeker in een tijd waarin zoveel aandacht uitgaat naar het fysieke uiterlijk en zichtbare, materiële zaken en prestaties. Ook de oordeelvrije omarming van de schaduwkanten van onszelf en het bestaan wordt mooi vertaald in dit stuk. Inspirerend!