Ik zoek een...

Actueel - Nieuws

De keerzijde: tussen integriteit en loyaliteit

di 26 aug 2014

Er zijn van die cruciale momenten in onze professie, waarop we op ons zelf zijn terug geworpen. Op dat deel van onze persoonlijkheid, dat nauwelijks of niet in een managementopleiding te doorgronden valt. Dat leiderschap namelijk ook altijd situationeel en contextueel afhankelijk is ondervond oud- burgemeester Hans Schmidt aan den lijve nadat een oud-wethouder zelfmoord pleegde. Omdat de casus in de media al van diverse kanten is belicht, maar niet expliciet vanuit de persoonlijke professionaliteit van de burgemeester zelf heeft Annette M.Mul hem namens het TvC geïnterviewd om het dilemma te belichten.

Hans Schmidt was van december 2005 tot september 2012 burgemeester van Woerden. Hij was er gevierd en werd bejubeld als burgervader. Een man, die de stad weer aan de burgers gaf! Hans Schmidt kwam in beeld als interim-burgemeester bij de gemeente Meerssen in Limburg na de affaire 'Van Rey' waarin Ricardo Offermanns, toenmalig burgemeester van Meerssen, met voorkennis voorgedragen was voor het burgemeesterschap van Roermond. In Meerssen stond  Hans Schmidt enige tijd ter discussie vanwege zijn handelen in de zaak rondom een van zijn wethouders. Er was grote tumult omtrent deze wethouder na een tongzoen met een ambtenaar tijdens het carnaval in 2013. Nadat de gemeenteraad van Meerssen unaniem de daad van hem afkeurde, pleegde de oud-wethouder zelfmoord. Hans Schmidt kwam in een rollercoast terecht te midden van een sinistere tweedeling in de gemeenschap…..

Graskaasdag
“Hoe kan het dat je als dat je als bestuurder in de ene functie wordt geroemd, in de andere wordt verguisd? Zijn leiderschapscompetenties dan zo afhankelijk van de context?”
Het is die vraag die Hans Schmidt tot op de dag van vandaag professioneel puzzelt. Opklimmend in een succesvolle carrière wordt Hans in 2005 in Woerden binnen gehaald als burgervader. Een rol, die hem vanaf het eerste moment en de jaren daarop volgend, past als een jas. Hij gaf volgens de Woerdenaren, na een periode van strak hiërarchisch leiderschap van zijn voorganger, het burgerschap weer terug aan de burgers. “Zeg maar Hans” ontvingen ze steevast als antwoord als ze hem met ‘meneer de burgemeester” aanspraken. Hans voelde en voelt zich senang tussen de mensen. Graag nuanceert hij zelf zijn eigen kwaliteiten: “Klopt, ik ben een verbinder. Maar leiderschap is erg situationeel, altijd in een bepaalde context. Ik was daar burgemeester in een tijd, waarin er ook een grote behoefte was aan mijn stijl van besturen en mensvisie. Daarbij kwam ook een grote gunfactor. Die werkt net zo wederkerig versterkend als negatief in een menigte die tegen je is. Een mooi voorbeeld van wederkerige versterking in de samenwerking was in die tijd de samenwerking met Marjolein Copier, hoofd communicatie!”

Heb je een concreet voorbeeld van output door die wederkerig versterkende samenwerking?
Hans: “In Woerden wordt al van oudsher de zogenaamde ‘graskaasdag’ gevierd. Aanvankelijk met wat kraampjes, opgezet door de locale boeren. Met een actieve en bevlogen groep Woerdenaren hebben we dit kunnen omtoveren tot een schitterend evenement. Van boer tot happening dus! Ik had de ambitie om eraan bij te dragen dat Woerden de mooiste en grootste slowfood-stad van Nederland zou worden..” Op de vraag hoe had je Meerssen dan op de kaart willen zetten? hoeft hij niet lang na te denken: “Als oase van rust in een hoek van drie landen!”

Onpartijdigheid
Op dinsdag 19 februari 2013 meldt een medewerkster van de Gemeente Meerssen zich, op aanraden van een van de regionale vertrouwenspersonen integriteit, zich bij de secretaris met een klacht. Een van de wethouders in de gemeente heeft haar, tijdens de carnavalsactiviteit voor het personeel, tegen haar wil, een tongzoen gegeven in het café . Er zijn twee getuigen. De secretaris spreekt met de medewerkster af, dat zij ook haar verhaal doet aan de burgemeester. Aanvankelijk heeft Hans de zaak conform professionele protocollen kunnen oppakken. Persoonlijke confrontaties en vertrouwelijke gesprekken. Het inzetten van een onafhankelijke commissie.  Vrij snel een bemiddelend driegesprek. Feiten en persoonlijke belevingen worden naast elkaar ontrafeld. Daar waar erkenning en excuses de eerste sleutelwoorden zijn. “Onpartijdigheid was mijn overtuiging en grondhouding. Het ging er allereerst om om de waarheid op tafel te krijgen.” Het ging in de kern om herkennen, bekennen, erkennen. Om aftreden of ontslag. Om excuses aanvaarden of aangifte doen. Echter dat wat aanvankelijk intern leek opgelost en bekrachtigd  door de ingetrokken klacht, kreeg een sterke wending toen de ‘zoenende wethouder’ naar buiten bracht, dat de hele affaire tegen hem was opgezet als een politiek steekspel. Dit schoot niet alleen het Presidium in het verkeerde keelgat, maar ook de medewerkster. Meerssen, als oase van rust, veranderde in een vulkaan.

Duivels dilemma
“Wat was in die fase voor jou, als bestuurder,  het meest cruciale dilemma?”
“De dubbele, gespleten houding , die de wethouder aannam, plaatste mij voor een duivels dilemma. Intern en samen hadden we namelijk vertrouwelijke gesprekken over wat er precies was gebeurd. Uren en uren hebben we zorgvuldig gepraat. Zowel persoonlijk als professioneel stap voor stap samen gekeken hoe hij op waarheidsgetrouwe integere wijze zijn verantwoordelijkheid zou kunnen nemen. Echter uitgerekend naar buiten toe draaide hij 180 graden om en sprak over een politieke complottheorie tegen hem en nam hij nota bene de pers in de hand! Dit plaatste mij in een duivels dilemma. Omgekeerd kon en mocht ik in het kader van privacy niet naar buiten brengen, wat we in de vertrouwelijke interne gesprekken hadden besproken. Maar een ander ‘niet tegen te vechten’ dilemma, en dat is me het afgelopen jaar helaas ook duidelijk geworden, is hoe polariserend de media vaak is. Het gaat blijkbaar om de sensatie, niet om de waarheid. In Dagblad de Limburger wordt de fractievoorzitter van de partij van de wethouder geïnterviewd. In dit interview wordt allesbehalve afstand genomen van de complottheorie. De krant plaatst: “ Als dit vooropgezet blijkt, geloof maar dat ik drie keer zo hard terugsla. Ik ben er voor 500 procent van overtuigd dat mijn partij sterker uit deze dip zal komen. Ik kom voor 1000 procent terug…” Hans: “Na publicatie van dit artikel uiten diverse fracties hun ongenoegen over het interview. Twee partijen eisen een spoedeisende raadsvergadering. Intussen maken opnieuw twee medewerksters bij mij en de secretaris melding van ongewenste intimiteiten in het verleden door de wethouder. Ik nodig de gemeenteraad uit voor een besloten raadsvergadering op 4 maart. De wethouder in kwestie zegt mij toe, dat hij maandag met een verklaring zal komen, waarin hij zijn excuses aanbiedt. Ik heb hem nota bene nog geholpen met die verklaring…”

Zwaard van Damocles
“ In de dagen hierna spelen er, terugblikkend, diverse krachtenvelden in, op en door elkaar. De verklaring van de wethouder blijft uit, de vertegenwoordigers van diens Partij laten weten afstand te nemen van zijn gedragingen, aanhangers van de complottheorie verzamelen zich, terwijl de raad unaniem tot de conclusie komt dat er geen toekomst meer is voor politieke samenwerking met de wethouder. De perspublicaties voeden de tweedeling in de politiek en gemeenschap, zoals het artikel ‘Wil Meerssen roomser zijn dan de paus?’ over de houdbaarheid en de proportionaliteit van het cordon sanitaire van de gemeenteraad ten opzichte van de wethouder. Naast diverse columns als ‘raadslid ontvlucht Meerssen’ en ‘Bijbels Meerssen’ is er een invloedrijk artikel in de krant op 9 maart: “Zodra de wethouder in de slachtofferrol kruipt (net als in 2008…) is de kans groot dat het slachtoffer zich zo geschoffeerd voelt dat zij alsnog aangifte doet. Bij terugkeer in de politiek hangt echter een mogelijke aangifte als zwaard van Damocles boven zijn hoofd…”

Verantwoordelijkheid
Op maandag 11 maart wordt tijdens het ambtelijk overleg het bericht ontvangen dat de wethouder in kwestie zich van het leven heeft beroofd…

“Wat was je primaire reactie, toen je dit bericht vernam?”
“Ik was met mijn gezin op vakantie in Oostenrijk toen ik het bericht hoorde. ‘Verantwoordelijkheid nemen’, was echt het eerste dat letterlijk door me heen schoot. Ik heb onmiddellijk mijn koffers gepakt en ben diezelfde dag nog teruggekeerd naar Nederland. ’s Avonds, bij de bijeenkomst van het presidium is besloten dat ik de centrale woordvoering zou doen. Achteraf is me dit door sommigen afgeraden, maar ik deed het vanuit verantwoordelijkheid. Wel had ik ondertussen overleg met twee communicatieadviseurs van de gemeente Maastricht. Beleidsmedewerkers adviseerden mij om mijn burgervaderrol te etaleren en op dat moment niet in te gaan op causaliteiten. Om als burgervader de gemeenschap te dienen en te verbinden, als een geheel, werd een schieronmogelijke opgave. Zeker toen de familie van de wethouder liet weten de aanwezigheid van het gemeentebestuur en van de ambtenaren tijdens de uitvaart niet op prijs te stellen….”

Integriteit
“Wat heeft jou als persoon het meest geraakt in deze bestuurlijke periode?”
“De twijfel aan mijn integriteit. Je kunt je persoonlijke zelf niet splitsen van je beroepsmatige zelf. Ik neem hierin de media toch ook een ongelooflijke oordeelsvorming en polarisering kwalijk. Zo werd er letterlijk gepubliceerd: ‘Wethouder J. de dood ingejaagd door politiek’ en een maand later landelijk: ‘Palermo aan de Geul’. Diverse wethouders werden, de dagen en weken na de dood van de wethouder, privé bedreigd. Zelf werd ik als burgemeester, de dag van de uitvaart uitgescholden op de markt. En dat, terwijl ik poolshoogte kwam nemen naar aanleiding van een bericht dat er iemand onwel was geworden. Natuurlijk raakt dat mijn integriteit. Een voor een trokken wethouders zich in de directe periode erna, terug uit de politiek. Het bekogelen van huizen, auto’s en dreigbrieven nam hand over hand toe. Zo maakten ook de sympathisanten van de overleden wethouder via de media bekend, dat zij in april vorig jaar een manifestatie wilden organiseren tegen de gemeente en de burgemeester. Ik kwam, samen met mijn college, in een situatie terecht waarin klaarblijkelijk waarheid, rechtvaardigheid en integriteit  als waarden niet meer golden en mijn verbindende competenties van weleer niet toereikend waren om van Meerssen een ‘oase van rust in een hoek van drie landen’  te maken. Ik heb nog vaak gedacht aan Prof. W.A. Wagenaar, als coauteur van het  boek ‘Dubieuze Zaken”, waarin hij prachtig en feilloos aantoont, hoe psychologische processen van aannames, conclusies en oordelen elkaar opvolgen en een eigen leven kunnen gaan leiden. Terwijl ik overleg heb met de Officier van Justitie en de politiechef over de dreigbrieven die raadsleden en oud politici hebben ontvangen publiceert de krant, dat de provincie beoordeelt, dat Meerssen financieel onder curatele moet worden geplaatst. Terwijl rechtvaardigheid bij mij hoog in het vaandel staat ben ik getuige van een krachtenveld, dat bol staat van de intriges. Dat is een doorlopende afweging van het inschatten van verantwoordelijkheid nemen en de gevolgen overzien. Wanneer pleeg je een interventie, wanneer juist niet? De communicatieadviseur adviseert in deze om radiostilte te betrachten naar de media om de rust te laten terugkeren in de gemeenschap. Ik vraag Jan Mans (oud burgemeester Meerssen en oud burgemeester Enschede ten tijde van de vuurwerkramp) als informateur…..”

Loyaliteit
“Wat is het cruciale professionele punt, dat je geleerd hebt van deze hele geschiedenis?”
“Ik kan niet zeggen dat het één  punt is. In ieder geval dat leiderschap geen losstaand issue is. Altijd een ongelooflijk complex samenspel tussen je eigen drijfveren, competenties, existentiële waarden, overtuigingen en de mensen met wie je samenwerkt en van wie je absoluut afhankelijk bent. En dan zijn er die onverwachte omstandigheden, ook nog eens geplaatst in historisch perspectief….Misschien draait het er in de kern wel om dat, als het erop aankomt, het gemeenschapsbelang belangrijker is dan mijn (lees: ons) eigen belang.Het is ongetwijfeld ook mijn ego, dat wil vechten voor rechtvaardigheid en eerlijkheid. Maar ik stel me ook graag loyaal, en vind dit ook een professionele verantwoordelijkheid, op naar de ander als dit uiteindelijk een groter belang dient.Natuurlijk komt het ongelooflijk hard bij mij binnen als de weduwe en de zoon van de wethouder in kwestie  bij Een Vandaag voor de tv stellen, dat het ‘beruchte zoenincident’ überhaupt niet heeft plaatsgevonden en dat zij spreken van een politiek complot en van karaktermoord:‘Alle raadsleden van de gemeente Meerssen hebben bloed aan hun handen. Ze probeerden hem helemaal kapot te maken, zodat hij in 2014 niet terug kon komen in de politiek, niet nog sterker zou worden….’Ik begrijp echt hoe graag zij loyaal willen zijn aan hun echtgenoot en vader. Het is natuurlijk ook een onverteerbaar drama. Zij moeten immers in hun leven en in die gemeenschap verder.Voor mij, hoe betrokken ook, was het ‘maar’ een professionele functie. Ik kan en ga er weg. Maar de immense impact voor velen, de menselijke worsteling en de wijsheid, ook voor mijzelf, neem ik mee….”

Coaching
Welke rol heeft coaching in deze periode voor jou gehad?
“In bovengenoemde situatie heb ik niet gericht een personal coach gehad. Er is landelijk een platform voor burgemeesters, waar we met beroepsdilemma’s terecht kunnen en dat heb ik ook geraadpleegd. Verder kan ik zeggen, dat ik veel met mijn gemeentesecretaris heb geklankbord. Meer natuurlijke vormen van ‘gecoacht worden’ zou ik het willen noemen. Ik heb in deze ook nooit echt getwijfeld aan mijn standpunten en acties. Anders was dat in de situatie toen ik van Woerden naar Meerssen zou gaan. Mijn loyaliteitsdilemma was er een tussen werk en privé. Mijn vrouw werd benoemd als hoogleraar aan de universiteit Maastricht en ons zoontje van 5 jaar zou in ieder geval meegaan naar Maastricht. Ik had het als burgemeester ongelooflijk naar mijn zin in Woerden. Het voelde alsof ik moest kiezen tussen de gemeenschap in Woerden of mijn gezin, alsof ik een van beiden in de steek zou moeten laten. Toen heb ik veel baat gehad bij een personal coach, om de thema’s van verantwoordelijkheid, integriteit en loyaliteit in mijn (werk)leven uit te diepen en een keuze te kunnen maken.”

Hans Willem Schmidt (Den Haag31 mei 1954) is een Nederlands politicus van de VVDHij is afgestudeerd in de rechten en heeft gewerkt bij het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer(VROM) en het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Daarna werd Schmidt gemeentesecretaris van de toenmalige Limburgse gemeente Ambt Montfort en in januari 2002 volgde zijn benoeming tot burgemeester van Eijsden. Daarnaast was hij rechter-plaatsvervanger bij de rechtbank in Arnhem. Sinds december 2005 was Schmidt de burgemeester van Woerden. Op 18 juni 2012 kondigde hij zijn vertrek als burgemeester aan en later dat jaar werd Schmidt waarnemend burgemeester van Meerssen



Geef hieronder uw reactie op dit nieuwsitem

Leave this one empty:
Naam:
Don't fill in data here:
Reactie:
Don't put anythin in here:
Nog geen reacties geplaatst