Ik zoek een...

Actueel - Nieuws

Column: De wet van autoriteit

di 23 nov 2021 - Guido van de Wiel

Toen de coronapandemie uitbrak, sprak minister-president Rutte het volk toe vanuit het Torentje. Die tv-toespraak op 16 maart 2020 was een duidelijk voorbeeld van een zogenaamd separatieritueel. Althans, zo duidde corporate antropoloog Jitske Kramer in een tweegesprek dat ik met haar had deze eerste indringende boodschap vanuit de regering. Jitske: "Het maakte duidelijk dat het leven er vanaf dat moment heel anders uit zou gaan zien. We hadden ook gewoon onze schouders kunnen ophalen, maar dat gebeurde niet. Niet in Nederland en niet in de rest van de wereld."

Dat ritueel had door de setting in het Torentje – ooit de werkomgeving van J.R. Thorbecke – en door de toon van de toespraak een flinke impact. Ook de keuze van het beeld – een leeg werkblad met achter Rutte de formele, houten lambriseringen van zijn werkplek – gaf deze toespraak het nodige cachet. Maatregelen die onderdeel uitmaakten van de intelligente lockdown waren flinke kracht bijgezet. De wet van autoriteit deed zijn werk. De minister-president had gesproken.

Inmiddels zijn we anderhalf jaar verder en het is niet te ontkennen dat er sindsdien veel is veranderd in de effectiviteit van de woorden van Rutte en De Jonge. Kritiek neemt toe en beleid wordt niet meer een-op-een nagevolgd. Het Outbreak Management Team (OMT) smeekte onlangs of we ons met zijn allen alsjeblieft aan de basisregels kunnen houden, om erger te voorkomen. Leiders kunnen eenheid creëren maar ook tweespalt zaaien. Wat te doen als je het slechts eens bent met een deel van de maatregelen? Kun je bijvoorbeeld de pandemie bloedserieus nemen en tegelijkertijd tegen 2G zijn? Maurice van den Bosch, CEIO van het OLVG, neemt die positie in. Andere leefwereld, andere autoriteit.

Wie de wetten van invloed van Cialdini kent, weet dat de wet van autoriteit belangrijk is. Wíe iets zegt, maakt uit hóe een boodschap ontvangen wordt. Misschien is dit wel de tijd om in de landelijke persconferentie andere autoriteiten naar voren te schuiven en de kern van de huidige problematiek weer helder te maken. Niet een oplossing als 2G nu doordrijven en daarmee de polarisatie vergroten, maar de urgentie van het echte probleem weer helder maken. Zo hebben de acht intensivisten van alle Academische IC’s onlangs gezamenlijk een verklaring gegeven. Hun boodschap? Zij roepen iedere Nederlander op om te doen wat in zijn/haar positie mogelijk is om het aantal besmettingen sterk te verminderen. Inclusief regering en inclusief burgers.

Hoe effectief zou het zijn om in de politieke persconferentie een betrouwbare, brede, medische coalitie actief het woord te geven?

Hoe effectief zou het zijn om in de politieke persconferentie deze betrouwbare, brede, medische coalitie actief het woord te geven? Wat zou het effect ervan zijn als zíj nu eens op een persconferentie hun noodklok zouden luiden? Door op het hoogste podium medici feitelijk laten vertellen wat de situatie is in hun ziekenhuizen. Wat de impact is van de pandemie vandaag de dag op de reguliere zorg, op de geplande zorg, op de in te halen zorg en niet in de laatste plaats op de zorgverleners. En wat wij met zijn allen dan precies kunnen doen om die situatie te keren.

Stanley Milgram bewees de kracht van deze authority bias al in de jaren zestig dankzij zijn fameuze experimenten. Autoriteit doet ertoe. Witte jassen aantrekken maakte verschil. Toen mijn moeder mij jaren geleden overbezorgd vroeg of ik wilde oppassen met snowboarden, wuifde ik haar adviezen in de winterse wind. Toen ik diezelfde week van een revalidatiearts het verhaal hoorde hoeveel jongeren na een snowboardval met een dwarslaesie in hun revalidatiecentrum terechtkomen, kocht ik per direct een back protector. Gezag in combinatie met verhalen van binnenuit beïnvloeden gedrag.

De vraag is of we niet al te laat zijn om deze wet van autoriteit via de medici zijn uitwerking te laten hebben. Is de onvrede inmiddels al zo groot en zo diepgeworteld, dat zelfs een zuiver signaal, afgegeven door alle afdelingshoofden IC gezamenlijk, al meteen in een kwaad daglicht zal worden geplaatst? Voordat je het weet maken ook zij deel uit van een complot; of van een nog veel groter masterplan …

Het gaat steeds minder om de vraag:
wie is de baas van het land,
maar om de vraag:
wat is de belangrijkste bias in het land?

Het gaat steeds minder om de vraag: wie is de baas van het land, maar om de vraag: wat is de belangrijkste bias in het land? Aan de ene kant is er de authority bias: hoeveel gezag heeft iemand, waardoor je aan diens standpunt een belangrijkere lading toedicht. Aan de andere kant is er de confirmation bias: de neiging om alleen die informatie toe te laten om zo de overtuigingen die jij al lang had enkelvoudig te onderbouwen. Als de confirmation bias de overhand heeft, kunnen zelfs medici praten wat ze willen. Dan wordt hun jarenlange, professionele knowhow 'ook gewoon maar een mening'.

Welke bias gaat het winnen in deze pandemische tijden? De authority bias, waardoor je medici serieus aan het woord kunt laten over de werkelijke problemen nu? Of de confirmation bias, waardoor zelfs alle afdelingshoofden van de universitaire intensivecareafdelingen voor volwassenen tezamen – dat zijn welteverstaan acht hoogleraren met stuk voor stuk dus de titel 'prof. dr.' voor hun naam – niet geloofd worden, maar een dansleraar wel?
 

Guido van de Wiel (Wheel Productions) is organisatiepsycholoog, (schrijf)coach en ghostwriter. Hij is onder meer verbonden aan Verdraaide organisaties en de Veranderbrigade. Onlangs verscheen bij Kloosterhof zijn nieuwste boek Van meetbaar naar merkbaar, van duurzaam naar dierbaarEerder schreef hij boeken zoals Durf het verschil te maken (i.s.m. Merlijn Ballieux), Organiseren met Toekomst en Innoveerkracht. www.wheelproductions.nl