Ik zoek een...

Actueel - Nieuws

Muziek doorbreekt, verbindt en versnelt

Muziek als methode

di 26 juni 2012 - Karen Boerdam

Muziek als instrument voor persoonlijke ontwikkeling wordt al langer ingezet. Minder bekend is de toepassing ervan als methode in (loopbaan)coaching. Muziek legt gevoelens en patronen bloot. Het verbindt het rationele met het emotionele, waardoor de verbinding tussen verstand en gevoel in balans komt en inzichten kunnen worden verankerd. Als de voordeur naar verandering op slot zit, vindt muziek een weg achterom.

Dat muziek gevoelens losmaakt en beelden kan oproepen herkennen de meesten wel. Als je verliefd of vrolijk bent luister je naar andere muziek dan wanneer je ongelukkig bent of boos. Muziek helpt bij het uiten of versterken van gevoelens, om te ontspannen of om juist extra energie te krijgen. Of denk aan de kracht van muziek als middel tot verbinding. Mensen die samen muziek maken hebben vaak aan een half woord genoeg om elkaar te ‘verstaan’, ook al spreken ze elkaars taal niet. Muziek is van oudsher een communicatiemiddel, een vertaler en vertolker van emoties en een middel om mensen met elkaar te verbinden.

Vastzitten in leven of werk, iets willen verbeteren of veranderen in de bestaande situatie zijn meestal de aanleiding om op zoek te gaan naar begeleiding en coaching. Niet meer weten wat blij maakt, voldoening of energie geeft, geeft stress en onzekerheid bij het maken van keuzes. Daarin kunnen we neigen om onze rationele kant het voortouw te geven, maar dat is maar één kant van de medaille. De verwarring zit juist op het emotionele vlak. Muziek spreekt zowel het hart als het creatieve deel in de hersenen aan en schept daardoor de ruimte die nodig is om alle (zelf)kennis, ervaringen en beelden die daar ‘verstopt’ zitten te benutten. Muziek maakt los en herstelt de verbinding met het diepere ‘zijn’.

Muziek als methodisch instrument
Muziek raakt en maakt dus los, maar hoe werkt dat? Eigen aan muziek is dat het op de drie niveaus van buik, hart en kruin een snaar kan raken. Deze niveaus zijn voor een deel afgeleid van de ontwikkelingsniveaus en persoonlijkheidstypen uit het enneagram (hoofd-, hart- en buiktype) en van de intuïtieve ontwikkeling en energiecentra uit de chakrapsychologie. Op ieder niveau zijn bepaalde aspecten meer of minder dominant en ditzelfde geldt voor emoties. Ook muziek heeft specifieke kenmerken en appelleert aan bepaalde gevoelens. Dit is niet te vangen in een muziekgenre, maar hangt af van een combinatie van genre, frequentie, harmonie en ritme. Een stevig, voortstuwend ritme raakt kracht en zelfvertrouwen, zowel in klassieke als in rock- en wereldmuziek. Een tango beroert hart en sensualiteit en flamenco geeft uiting aan een gevoel van trots en eigenwaarde. Inspiratie kan door Keltische muziek gestimuleerd worden, maar ook door de ijle tonen van religieuze motetten waarbij stemmen als het ware opstijgen. Creativiteit, het vermogen tot dromen, verlangen, vrijheid en ruimte: specifieke muziek kan ons weer met die aspecten en talenten verbinden. De meeste mensen kiezen muziek om de stemming of emotie van dat moment te versterken. Maar omgekeerd werkt het ook en is muziek in staat om een stemming, emotie of mindset op te roepen of te doorbreken.

In het onderling verbinden van deze niveaus en aspecten kan muziek als methodisch instrument worden ingezet, zie figuur 1. In mijn eigen praktijk combineer ik muziek altijd met andere methoden en technieken, zodat sprake is van een integrale aanpak. Hieronder schets ik mijn aanpak daarbij en geef ik enkele voorbeelden van werkvormen.
 

NiveauAspectVerbindingInzichtvraag
BuikEgo, verbinding met de aarde Kracht, boosheid, zelfvertrouwen, sensualiteit, creëren, voortgaan Wat vind je lekker?
     Waar geniet je van?
HartZiel, verbinding met jezelf en met anderenLiefde, heimwee, verdriet, blijdschap, ‘joy’  Wat ontroert je?
     Waar word je blij van?   
KruinHoger zelf, verbinding met het ‘hogere’Dromen, hoop, verwondering, overgave, geloof, mystiek Wat inspireert je?

© Karen Boerdam, Muziek als methode
Figuur 1. Muziekniveaus in coaching


Muziek als intake-instrument
Ieder traject start met een intake om de vraag of het probleem scherp te krijgen en doelen vast te kunnen stellen. Naast de gebruikelijke mondelinge intake geef ik de cliënt een cd, met als opdracht om aan te geven welke gevoelens en beelden de muziekfragmenten oproepen. Het zijn 30 fragmenten van bestaande muziek uit verschillende genres: van rock tot klassiek, van ballads tot wereldmuziek en vanaf de 16e eeuw tot nu. Bewust is gekozen voor niet al te herkenbare muziek om algemene associaties te voorkomen. Deze intake-opdracht is bedoeld om mensen ‘uit het hoofd’ te halen en om dus een extra dimensie toe te voegen aan het rationele ‘verhaal’.

Vanuit mijn rol als coach help ik mijn cliënt vervolgens om verhaal en muziek-intake met elkaar te verbinden, te duiden en de coachvraag verder te verduidelijken. In de intakefase wordt ook duidelijk welke muziek voor deze specifieke situatie en cliënt in de vervolgfase geschikt is. Na de intake zijn al eerste patronen zichtbaar en is duidelijk waaraan gewerkt moet worden. Het resultaat is voor de cliënt vaak verrassend, omdat de verbinding tussen verstand en gevoel al vroeg in het traject wordt gelegd en er sneller en dieper inzicht in de eigen problematiek ontstaat. Dat leidt regelmatig tot een aha-erlebnis en de verzuchting “oh, nou snap ik het”.

Werkvormen
Tijdens de volgende sessies combineer ik andere coachingsmethoden en -technieken met muziekfragmenten die ik speciaal voor die cliënt selecteer. Ze ondersteunen of versterken bepaalde aspecten of processen die op dat moment aan de orde zijn. Het is vergelijkbaar met andere trajecten waarin cliënten aan de slag gaan met een biografie, tekening of fotocollage. Bij loopbaancoaching krijgt de cliënt bijvoorbeeld de opdracht om een cd samen te stellen waarin hij laat horen hoe zijn huidige en zijn droombaan klinken, of om te onderzoeken welke muziek bij de kernwaarden in zijn werk hoort. Als een cliënt vast dreigt te lopen in het rationele spoor krijgt hij een visualisatieopdracht met koptelefoon en muziek. Minder verbale cliënten stimuleer ik om zich via muziek te uiten: “Dit klinkt voor mij als…, ik hoorde deze muziek en dacht/voelde ….ik kan het niet onder woorden brengen, maar het klinkt zo...”. Een team, teamleden of organisatie krijgen bijvoorbeeld als opdracht mee om te laten horen hoe hun team of organisatie klinkt. Of om een cd samen te stellen met de klank van de nieuwe visie.

In de loop van het traject komt de cliënt steeds vaker zelf met muziekfragmenten die zijn  gevoel of keuze het beste ‘verwoorden’. Met muziek kun je de cliënt ook een spiegel voorhouden, bijvoorbeeld door bij een bepaalde keuze of voorstel een muziekfragment te laten horen en door te vragen of dit echt is wat de cliënt wil en/of voelt. In feite is de muziek in deze fase van het traject een soort ‘gevoelscheck’ of de veranderingen en keuzes ook de juiste zijn of dat cliënten toch weer in oude valkuilen trappen. De cliënt krijgt ook handvatten mee hoe muziek na afloop van het coachingstraject hem kan helpen scherp te blijven. Dat vergroot de kans op verankering.

Omdat patronen al vrij snel zichtbaar zijn, kan er ook sneller resultaat geboekt worden. Vooral bij dreigende uitval, burn-out of bij re-integratie kan muziek helpen om weer snel meer energie en plezier te krijgen. Vanuit nieuwe kracht kan de cliënt nieuwe verbindingen aangaan met zichzelf en met zijn omgeving. Een andere vorm van versnelling ontstaat omdat het communiceren via een muziekfragment soms meer impact heeft dan een uur praten. Bijkomend voordeel is dat het werken met muziek ook vaak gewoon leuk is en daardoor een zekere ‘lichtheid’ aan het coachingstraject geeft. 

Wanneer een geschikte methode?   
Ieder coachingstraject is maatwerk en dat geldt dus ook voor het toepassen van muziek. De ervaring leert dat deze methode in individuele trajecten vooral geschikt is voor mensen die door hun professie of persoonlijkheidskenmerken hun creatieve en gevoelskant hebben ‘toegedekt’ of zijn kwijtgeraakt. Bijvoorbeeld mensen in specialistische, leidinggevende of managementfuncties. Of mensen die ‘onrustig’ zijn en steeds opnieuw verkeerde keuzes lijken of denken te maken in leven of werk (het type ‘12 ambachten, 13 ongelukken’). Gemeenschappelijk kenmerk is dat het om mensen gaat die hoger opgeleid zijn en die vaak ook hoogsensitief of extra intelligent (Xi) zijn, waarbij dit laatste niet verward mag worden met hoogbegaafdheid. In dit soort gevallen vervult de muziek, zeker in het begin, een dominante rol. Later in het traject wordt muziek meer nevengeschikt.

In executive trajecten willen mensen beter functioneren in hun werk en kan het accent vooral liggen op het verbeteren van management- en communicatiestijlen, bijvoorbeeld het leren omgaan met weerstand of het leren managen vanuit kracht in plaats van macht. In deze trajecten is de rol van muziek vooral ondersteunend en illustratief. Dat geldt ook voor trajecten waarbij teams en organisaties begeleid worden op weg naar een nieuwe visie en strategie of naar betere samenwerking. Muziek helpt om groepen in de juiste mindset te brengen, bijvoorbeeld door het creëren van een inspirerende of veilige omgeving. Soms zet ik muziek juist in om mensen uit hun comfortzone te halen, waardoor ze loskomen van het vertrouwde en er ruimte ontstaat voor nieuwe richtingen en creatieve oplossingen. Een voorbeeld hiervan was de opdracht van het LEF future center van Rijkswaterstaat om de bestaande presets aan te vullen met bijpassende muziek. (In ruimtes worden door licht, inrichting, projecties èn muziek ‘presets’ gecreëerd die zijn samengesteld op basis van breininzichten uit de psychologische en neurologische wetenschap) Deze presets worden ingezet ter versterking en ondersteuning van creatieve sessies en groepsprocessen.

Het werken met de muziekmethode vraagt om specifieke kennis en intuïtie van de coach, vooral op muziekgebied. Het samenstellen van een intake-cd, het duiden van de antwoorden, het inzetten van de juiste muziekfragmenten op het juiste moment, het spiegelen en communiceren via muziek is een vak apart. Niet iedere coach is hiertoe in staat. Daarom werk ik regelmatig samen met andere coaches, waarbij de muziekmethode wordt geïntegreerd in een breder coachingstraject. Ook komt het voor dat een collega niet verder komt met een cliënt en dat een aantal muzieksessies voor een doorbraak kunnen zorgen.

Over de auteur
Karen Boerdam ontwikkelde ‘Muziek als methode’. Muziek is een deel van haar leven. Als  leidinggevende ontdekte zij de kracht van muziek bij het coachen van mensen en het leiden van organisaties. Ze besloot beide expertisegebieden te verbinden. Naast personal en loopbaancoaching faciliteert zij groepsprocessen in organisaties, verzorgt masterclasses en werkt samen met collega’s. www.karenboerdam.nl
 



Geef hieronder uw reactie op dit nieuwsitem

Leave this one empty:
Naam:
Don't fill in data here:
Reactie:
Don't put anythin in here:
CAPTCHA Image
Neem de code over:

corina - woensdag 11 september 2013

Ik ben er nog maar net achter dat ik van heel ver uit een burn out (zonder enige medische hulp)kom en dat mij de muziek heeft geholpen heeft en daarom voor mij het juiste en enige medicijn is dat een (negatieve)cirkel doorbreekt, verbindt en versnelt